Eleştirel Kuram ve Epistemoloji: Bilginin Yapısal Dönüşümü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Felsefe Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERT BAŞOĞLU
Danışman: İsmail Serin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tezde Eleştirel Kuram adıyla anılan Frankfurt Toplumsal Araştırmalar Enstitüsü üyelerinden Horkheimer, Adorno ve Habermas'ın görüşleri bağlamında bilginin yapısal dönüşümü sorunu üzerine eleştirel bir serimleme yapılacaktır. Özellikle yirmi ve yirmibirinci yüzyılda yaşanan tarihi yıkımların ve temel olarak klasik epistemoloji tartışmalarının yetersiz kaldığının görülmesine koşut olarak, bilginin yapısal anlamda döneme bağlı değişimi gözlemlenmiştir. Dolayısıyla bilginin oluşum şartları olduğu kadar, bilginin yapısal dönüşümü de tartışılması gereken bir problem olarak varlığını korumaktadır. Bu nedenle, bilgi olarak kabul edebileceğimiz olgu, olay ya da tutumların yapısındaki dönüşümü anlayabilmek için geçmişten günümüze, yaşanan değişimleri ele almak gereklidir. Aydınlanma Çağı'nın ardından, akıl, bilginin pratik hayatta somut bir yansımasının olması gerektiğini savunan bir ölçüt ile karşılaşmıştır. Böylece akıl, modern toplumun kırılgan bağlar üzerine kurnazca inşa ettiği kurallara indirgenerek, yeni bir epistemolojik bağlamı temel alarak araçsallaşmıştır. Metinde göreceğimiz üzere, Eleştirel Kuram için bilgi kavramı dönemin ihtiyaçlarına cevap veren bir süreç içinde değişir ve değişmelidir. Buna göre Eleştirel Kuram için ancak öznelerin aktif gücü tekrar bilgiye dahil edilebilirse gerçek anlamda bir bilgiden söz edilebilir. Bu anlamda, Eleştirel Kuram düşünürleri klasik epistemolojik görüşe hem epistemolojinin sınırları içinden hem de bilginin üretim süreçleri üzerinden eleştiriler yöneltmişlerdir. Gelinen noktada bilginin tekrar yapılandırılması süreci, şimdiye değin süregelen bilgi kavramına yeni bir boyut eklemeyi gerektirmektedir. Yirminci yüzyıldan başlayarak bir kere daha bilgiye dair köklü bir eleştirinin yapılması, modern dönemde bilginin geçirdiği yapısal dönüşümün betimlenmesi için gereklidir. Her bir ana bölümü bir filozof ve bir temayla ayrılan bu tezin temel amacı; ilk bölümde eleştirel bir kuram nedir sorusunu cevaplamak, ikinci bölümde fenomenoloji özelinde bilgikuramı eleştirisi sunmak ve üçüncü bölümde bir bilgi eleştirisi olarak sunulan yeni bilgi düşüncesiyle, bilginin yapısal dönüşümünü gözler önüne sermektir.