Caniklizâde Battal Hüseyin Paşa
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EDA CEYLAN
Danışman: Rıza Karagöz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde güçlerini hissedilir derecede arttıran yerel hanedanlar arasında ismi öne çıkan Caniklizâdelere mensup Battal Hüseyin Paşa'nın idari ve askeri faaliyetleri incelenmiştir. Osmanlı Devleti'nin güç kaybettiği dönemlerde hükümete zaman zaman destek olan zaman zaman ise isyan ya da firar gibi hareketleri ile göze çarpan Caniklizâdeler hanedanı, yaklaşık 60 yıl kadar Anadolu'nun kuzeydoğu kesiminde varlıklarını korumuşlardır. Osmanlı Devleti XVIII. yüzyılda merkezi otoriteyi kaybettiğinde idari alanda söz sahibi olan yerel aileler ile mecburen anlaşma yoluna giderek onlardan çeşitli alanlarda yararlanma yoluna gitmiştir. Çeşitli tez, makale, eserler ve arşiv belgelerinden yararlanılarak oluşturulan bu tez, Osmanlı Devleti'nin giderek güçlenen ayanlara karşı ortaya koyduğu siyaseti örneklendirmektedir. Yerel ailelerin siyasi ve toplumsal alanda güç kazandığı bu dönem Osmanlı modernleşmesi diye tanımlanabilecek XIX. yüzyılın arifesi olması hasebiyle tarihçilerin ilgisini çekmiş ve pek çok araştırmaya konu olmuştur. Bu tez ile Battal Hüseyin Paşa özelinde, XVIII. yüzyılda ayanların devlet ve toplum hayatındaki rollerini ve konumlarını araştırmak, böylece XIX. yüzyıl Osmanlı devlet ve toplum yapısına ne gibi etkileri olduğunu kaynaklar üzerinden takip etmek temel gerekçemizi oluşturmuştur. Karadeniz bölgesiyle sınırlı kalmayıp Sivas ve Erzurum eyaletlerini de içine alacak kadar geniş bir alana yayılan Caniklizâdelere mensup Battal Hüseyin Paşa hakkında yapılacak olan araştırma, dönemin devlet-ayan ve ayan-toplum ilişkisine ışık tutacaktır. Battal Hüseyin Paşa'nın firarından önce, firarı ve firarından sonraki faaliyetleri olmak üzere üç ana bölüme ayırdığımız tezin giriş bölümünde; Osmanlı Devleti'nin idari, mali ve askeri konuda kendisine dayanak olarak gördüğü âyanlar ile Caniklizâdeler ve idaresini belirli sürelerle ellerinde tuttukları Canik bölgesi hakkında bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde Battal Hüseyin Paşa'nın firar etmeden önceki idari ve askeri faaliyetleri ele alınmıştır. Battal Hüseyin Paşa'nın asi ilan edilmesine sebep olan Rusya'ya firarı ve firarından sonraki görevleri ikinci bölümde değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde ise asi ilan edilen Battal Hüseyin Paşa'nın affedilmesinden vefatına kadar olan süreç ile oğulları hakkında bilgi verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Ayân, Caniklizâdeler, Battal Hüseyin Paşa, muhassıl, vali