Hatip Çayı Havzası'nın uygulamalı taşkın analizi (Ankara)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEDA GÖZTEPE
Danışman: Muhammet Bahadır
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada Ankara ilinin önemli akarsularından olan Hatip Çayı'nın taşkın durumu incelenmiştir. Bu çalışmayla havzada yaşanan tarihi ve günümüz taşkınları incelenerek gelecekteki taşkın durumu planlaması yapılmıştır. Bu sayede havzada yaşanabilecek taşkınların afet boyutuna ulaşması ve oluşabilecek olumsuz sonuçların en aza indirilmesi için önermelerde bulunmak amaçlanmıştır. Hatip Çayı; Sakarya Havzası'nın alt kollarından olan Ankara Çayı'nın üç ana kolundan biridir. Ankara'nın Kalecik ilçesinde yer alan İdris Dağı'ndan (1992 m) kaynağını alan Hatip Çayı kuzeydoğu-güneybatı yönünde akarak Yenimahalle ilçesinden Ankara Çayı'na dökülmektedir. Coğrafi konum olarak 40º03'21"-39º48'29" Kuzey Enlemleri ve 33º14'40"-32º50'17" Doğu Boylamları arasında yer almaktadır. İdari olarak ise Altındağ, Elmadağ, Çankaya, Kalecik, Keçiören, Mamak ve Yenimahalle ilçe sınırları arasından akmaktadır. Çalışma hazırlanırken her adımda Coğrafi Bilgi Sistemleri tekniklerinden yararlanılmıştır. Ayrıca uydu görüntülerinden ve istatistiksel yöntemlerden de yararlanılmıştır. İlk olarak sahanın fiziki ve beşerî ortam özellikleri incelenerek sınıflandırılmış ve her konu için ilgili haritalar üretilmiştir. Geçmiş yıllarda yaşanan taşkınlar incelenirken Devlet Su İşleri yıllık raporları ve çeşitli haber sitelerinden yararlanılmıştır. İklim özelliklerini ortaya koymak için klasik iklim sınıflandırması yöntemlerinden yararlanılırken, havzanın gelecek yıllardaki yağış ve sıcaklık durumunu ortaya koymak adına Quadratic Trend Analizine başvurulmuştur. Havzanın taşkın duyarlılık analizi için Morfometrik Analiz ve Analitik Hiyerarşi Yöntemi uygulanmış ve havzanın taşkın duyarlılık haritası oluşturulmuştur. Analiz sonucunda havza toplam alanının %63' ü yüksek ve çok yüksek taşkın duyarlılığına sahipken, sadece %11' lik kısmının düşük taşkın duyarlılığına sahip olduğu tespit edilmiştir. Havzadaki en önemli sorunlardan birinin yanlış arazi kullanımı olduğu belirlenmiştir. Havza genelinde yoğun yerleşme söz konusu olup buna bağlı olarak yerleşmelerin hemen hemen %85' i taşkın duyarlılığının yüksek veya çok yüksek olduğu alanlarda konumlandığı tespit edilmiştir. Havzada hızlı bir nüfus artışı söz konudur ve yerleşmeler de hızla alan genişletmektedir. Yanlış arazi kullanımı, yağışlarda artışların beklenmesi ve akarsu doğal yataklarına müdahalelerin artması gibi nedenlerle var olan taşkın riskinin gelecek yıllarda da daha fazla artırması beklenmektedir. Bu değerlendirmeler, arazi gözlemleri ve analiz sonuçları göz önünde bulundurularak çalışmanın son aşamasında havzanın gelecek yılları için taşkın planlama haritası üretilmiştir. Bu sayede gelecek yıllarda özellikle yerleşme alanlarında taşkın duyarlılığı düşük alanlar tercih edilerek uygun yerleşme alanları belirlenmiştir. Çalışma sonucunda hem yöre halkının taşkına karşı farkındalığını artırmak hem de oluşabilecek taşkın afetlerinin zararlarını azaltabilmek adına önerilerde bulunmak hedeflenmiştir. Anahtar Kelimeler: Hatip Çayı, Taşkın, Duyarlılık Analizi, Afet.