Akademik Veri Yönetim Sistemi
TÜBİTAK Projesi, 1001 - Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı, 2026 - 2028
Türkiye, küresel fındık üretiminin yaklaşık %70’ini karşılayan en büyük
üretici konumundadır. Fındık, ülke ekonomisi için stratejik bir tarım ürünü
olup, yıllık ihracat gelirine ciddi katkı sağlamaktadır. Ancak son yıllarda
kahverengi kokarca (Halyomorpha halys, BMSB) istilası, fındık verimi ve
kalitesinde ciddi kayıplara yol açarak hem ekonomik hem de tarımsal
sürdürülebilirliği tehdit etmektedir. Mevcut mücadele yöntemleri, zararlının
yayılımını yeterince kontrol edememekte ve bu durum fındık sektöründe önemli
bir risk oluşturmaktadır. Bu proje, kahverengi kokarca zararlısının fındık
üzerindeki etkilerini belirlemek, yapay zeka ve dijital ikiz teknolojilerini
kullanarak erken teşhis ve mücadele stratejileri geliştirmek amacıyla
tasarlanmıştır.
Proje kapsamında dijital ikiz teknolojisi kullanılarak fındık bahçeleri zamansal ve mekânsal olarak modellenerek,
çevresel ve biyolojik değişkenler gerçek zamanlı olarak izlenecektir. Sensör
verileri, multispektral kameralı drone görüntüleri ve meteorolojik değişkenler
yapay zeka destekli algoritmalarla işlenerek zararlı popülasyonu dinamik olarak
takip edilecek ve tahmine dayalı erken uyarı sistemleri geliştirilecektir. Kahverengi kokarca ve diğer zararlıların
tespiti için makine öğrenmesi ve derin öğrenme tabanlı görüntü işleme algoritmaları
(YOLO, Faster R-CNN) kullanılacak, bu sayede zararlıların erken aşamada tespit
edilmesi sağlanacaktır. Bu
kapsamda, zararlı istilasına karşı uzaktan algılama teknolojileri ile bütünleşik
karar destek sistemi oluşturulacaktır.
Bu proje, Türkiye’de tarımsal zararlılarla mücadelede ilk kez Dijital İkiz
yaklaşımının kullanılması açısından öncü bir çalışmadır. Geliştirilecek sistem, yalnızca kahverengi kokarca
mücadelesini değil, aynı zamanda uzaktan algılama ve yapay zeka entegre ederek fındık tarımında akıllı tarım
uygulamalarının yaygınlaştırılmasını sağlayacaktır. Mevcut literatürde BMSB’nin fındık üzerindeki etkilerini
detaylandıran çok az sayıda çalışma bulunmaktadır. Buna ek olarak özellikle
Türkiye’de bu konuda dijital izleme sistemleri entegre edilmemiştir. Bu proje, yapay zeka ve derin
öğrenme tabanlı zararlı tespit sistemleri geliştiren ilk çalışma olması bakımından özgündür. Projede, dijital ikiz
modeli üç aşamada geliştirilecektir:
·
İzleme (Monitoring) Aşaması: Fındık
bahçelerinde sensörler, multispektral kameralar ve hava durumu istasyonları
kurularak gerçek zamanlı veri toplama süreci gerçekleştirilecektir.
·
Önerici (Prescriptive) Aşama: Toplanan veriler
makine öğrenmesi ve yapay zeka algoritmaları ile analiz edilerek fındık tarımı
için akıllı karar destek sistemleri oluşturulacaktır.
·
Model Doğrulama ve Optimizasyon: Sistem, iki yıl
boyunca sahada uygulanarak, fındık üreticilerine yönelik mücadele önerilerinin
etkinliği test edilecektir.
Bu proje, Karadeniz Teknik Üniversitesi yürütücülüğünde, çok disiplinli bir araştırma ekibi tarafından gerçekleştirilecektir. Ekip tarım zararlılarıyla mücadele eden, yapay zeka ve veri analizi alanlarında uzman akademisyenler ve araştırmacılardan oluşmaktadır. Çalışma, dört iş paketine ayrılmış ve her iş paketi belirli bir bilimsel sorunu ele almaktadır. Ayrıca, saha çalışmaları ve laboratuvar analizleri için gerekli altyapı üniversite bünyesindeki ileri teknoloji laboratuvarları tarafından yerine getirilecektir. Bu projenin çıktıları, tarımsal sürdürülebilirliği destekleyen ve küresel gıda güvenliğini artırmaya yönelik önemli katkılar sağlayacaktır. Dijital ikiz ve yapay zeka destekli sistemlerin uygulanmasıyla, zararlı istilalarının tahmin edilmesi ve erken müdahale süreçlerinin optimize edilmesi sağlanacaktır. Ayrıca, gereksiz kimyasal ilaç kullanımının azaltılması, çevresel sürdürülebilirlik açısından büyük bir kazanım olacaktır.