Arama Motoru ve Üretken Yapay Zekâ ile Etkileşimde Kullanıcı Davranışlarındaki Farklılıklar


Yondemir Çalışkan N.

Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2025 - 2026

  • Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
  • Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
  • Başlama Tarihi: Aralık 2025
  • Bitiş Tarihi: Kasım 2026

Proje Özeti

Bu çalışma, kullanıcıların bilgi arama süreçlerinde geleneksel arama motorları ile üretken yapay zekâ araçları arasındaki bilişsel ve davranışsal farklılıkları incelemeyi amaçlamaktadır. Bilgi arama süreci, anahtar kelime belirleme, sorgu oluşturma, sonuçları değerlendirme ve bilgi yeterliliğini kararlaştırma gibi çeşitli bilişsel adımları içerir. Arama motorları bu süreçlerde yüksek bilişsel yük gerektirirken, yapay zekâ temelli sohbet ortamları kullanıcıyla etkileşim yoluyla bu yükü azaltabilir. Araştırmada, Bloom’un taksonomisine dayalı olarak White (2024) tarafından geliştirilen görev sınıflandırması temel alınarak kullanıcıların düşük-yüksek karmaşıklıktaki görevlerde iki farklı araçtaki performansları karşılaştırılacaktır. Karma araştırma yaklaşımına dayalı olarak tasarlanan çalışmada, nitel ve nicel veriler paralel biçimde toplanacaktır. Çalışmaya gönüllü olarak katılacak olan öğrencisinden oluşan çalışma grubuna farklı tematik görevler verilecektir. Katılımcılardan bu görevleri arama motoru ve yapay zekâ aracı ile yerine getirmeleri beklenecektir.  Veri toplama sürecinde ekran, ses ve göz izleme kayıtları kullanılarak kullanıcıların görev tamamlama süreleri, sorgu/komut üretim stratejileri, göz hareketleri ve karar verme süreçleri analiz edilecektir. Nitel veriler içerik analiziyle, nicel veriler ise tanımlayıcı istatistiklerle değerlendirilecektir. Çalışmanın, bilgi arama davranışlarının dijital araçlara göre nasıl farklılaştığını ortaya koyması ve ilgili araçların bilişsel becerilerin desteklenmesinde kullanılabilecek bir model üretmesi beklenmektedir.