Akademik Veri Yönetim Sistemi
Saruhan İ., Baş F. H., Aşkın A. K., Mennan H. (Yürütücü)
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2026 - 2028
Halyomorpha halys son 20 yıl içerisinde Dünya geneline yayılan, istilacı ve önemli bir zararlı
türdür. Güçlü fizyolojik yapısı, yüksek adaptasyon yeteneği ve 300’den fazla konukçu sayısı ile Asya
kıtası ülkeleri dışında özellikle ABD, Avrupa’nın Akdeniz ve Karadeniz kıyı ülkeleri tarımsal üretimi
için oldukça önemli bir tehdittir. Konukçusu olduğu 300’den fazla bitkisel materyal arasında özellikle
elma, armut, şeftali, bağ ve fındık üretiminde ciddi kalitatif ve kantitatif sorunlar ortaya çıkarmaktadır.
Türkiye, bu ürünlerin büyük birçoğunda Dünya genelinde ilk 10 üretici ülkeden biridir. Özellikle
Karadeniz bölgesi, Dünya fındık üretiminin yaklaşık %65’ini karşıladığından zararlının yaşamı
açısından oldukça verimli bir habitata sahiptir. H. halys sonbahar döneminde kışlama faaliyeti için
korunaklı alanlar aramakta, bitki artıkları, taş veya odunluk alanlarda saklanmaktadır. Fındık
plantasyonundaki yabancı otlar da zararlı için doğal bir kışlama alanı görevi görebileceği
düşünülmektedir. Dünya’da ve Türkiye’de zararlının konukçuluğunu yapan yabancı ot türleri ile ilgili
yapılan çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu çalışmalarda özellikle çalımsı süs bitkilerinin konukçuluk
durumu üzerinde durulmuş, üretim alanlarındaki yabancı otlar ile ilgili incelemeler sınırlı tutulmuştur.
Mevcut hazırlanan projede çeşitli zararlılar üzerinde insektisidal etkilere sahip olduğu belirlenen
Artemisia vulgaris, Rosmarinus officinalis L. (Biberiye), Euphorbia helioscopia ve Hypericum spp.
yabancı otlarından farklı çözücüler (etanol, sıcak su, soğuk su) kullanılarak elde edilen bitkisel
ekstraktlar, farklı konsantrasyonlarda (%5,10,15 ve 20) H. halys ergin bireylerin üzerindeki
insektisidal etkilerinin incelenmesi hedeflenmektedir. Zararlının kışlama alanlarındaki mücadelesi
canlı etmenlerin varlığından dolayı oldukça sınırlıdır. Ancak mevcut projede yabancı ot kökenli
bitkisel ekstraktların H. halys ergin bireylerine karşı etkili bulunması durumunda, kışlama alanlarında
H. halys ile mücadelede alternatif bir seçenek belirlenmiş olacaktır. Projenin bu yönleri dikkate
alındığında hedeflenen sonuçlara ulaşılması durumunda H. halys’in kışlama faaliyetinin
sınırlandırılması ve bu sayede zararlı popülasyonunun azaltılabileceği düşünülmektedir.