Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Ayşenur Büyükgöze Kavas
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Bu araştırma işte sıkışma fenomenini derinlemesine incelemeyi, işte sıkışma algısını ölçmek amacıyla bir ölçek geliştirmeyi ve işte sıkışma deneyiminin öncülleri ve sonuçlarını ortaya koyan varsayımsal bir model oluşturmayı amaçlamaktadır. Bu amaçlar doğrultusunda nitel ve nicel yöntemleri içeren karma araştırma yönteminden yararlanılmıştır. Araştırmada ilk olarak fenomenoloji deseni temelinde işte sıkışma yaşayan 15 çalışan yetişkinle görüşmeler yapılmış ve görüşmelerin analizleri gerçekleştirilmiştir. Nitel veri analizlerinden elde edilen sonuçlardan hareketle işte sıkışmanın çok boyutlu yapısı, öncülleri ve sonuçları belirlenmiştir. Bu kapsamda işte sıkışma kavramının "zamana bağlı sıkışma", "mevcut kazançları koruma isteği", "bağlamsal faktörler", "iş değiştirmeyle ilgili deneyimler", "risk alma" ve "daha iyi bir alternatifin olmayışı" şeklinde sıralanan altı farklı boyutu olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca işte sıkışmanın öncülleri "kariyer planından sapma", "deneyimsel kişisel faktörler" ve "meslek kaynaklı faktörler" olmak üzere üç başlık altında toplanmıştır. İşte sıkışmanın sonuçları ise "bilişsel sonuçlar", "duyuşsal sonuçlar" ve "davranışsal sonuçlar" olarak üç grup altında birleştirilmiştir. Nitel veri analizi sonucunda işte sıkışma yaşayan çalışanların işte sıkışmayla baş etmek için ise "sosyal destek", "kabullenme" ve "fiziksel aktiviteler" gibi yollara başvurdukları sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın nicel aşamasında ise nitel verilerden yararlanılarak işte sıkışma ölçeğinin maddeleri oluşturulmuş ve söz konusu maddeler ölçek geliştirme sürecine uygun olarak 340 ve 393 kişilik iki farklı yetişkin grubu üzerinde test edilmiştir. Ölçek geliştirme sürecine özgü yapılan analizler sonucunda sekiz madde ve iki alt boyuttan oluşan geçerli ve güvenilir bir işte sıkışma ölçeği elde edilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular ilgili alanyazına dayalı olarak tartışılmış ve alandaki profesyonellere, araştırmacılara ve politika yapıcılara çeşitli önerilerde bulunulmuştur.