Travma ve Travma Sonrası Stres Bozukluğundaki Duyguya Dayalı Bellek Daralması
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Psikoloji Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Yıldız Özkılıç
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Mevcut tez çalışmasının amacı travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) tanısına sahip bireyler, travmatik yaşam olayı yaşamış bireyler ve travmatik yaşam olayı yaşamamış kontrol grubu bireyler arasında merkezi ve çevrede sunulan ayrık duygu kategorilerine (mutluluk, korku, öfke, tiksinti, üzüntü) ait ve nötr kelimelerin hatırlanmasını tanıma belleği testi ile karşılaştırmaktır. Bu karşılaştırmada amaç merkezi detayları hatırlamanın artışına karşın çevresel detayların daha az hatırlanması ile karakterize olan bellek daralması fenomenini incelemektir. Ayrıca travma sonrası stres bozukluğu tanısı alan bireylerin ayrık duygu kategorilerindeki kelimelere ilişkin tanıma belleği puanları travma grubu ve kontrol grubu ile karşılaştırılarak travma sonrası stres bozukluğunun duygusal bellekteki etkisi incelenmek istenmiştir. Bu amaç doğrultusunda lisans öğrencileri arasında Yaşam Olayları Kontrol Listesi (YOKL) kullanılarak tarama yapılmış ve tarama sonucunda herhangi bir travmatik yaşam olayı yaşamadığını belirten 23 birey sağlıklı kontrol grubuna; uzman psikiyatrist bir klinisyen ile TSSB-Ö (CAPS-5) kullanılarak yapılan klinik görüşmeler sonrasında tanı alan 24 katılımcı TSSB grubuna ve tanı almayan 24 katılımcı travmatik yaşam olayı yaşamış tanısız grup olan travma grubuna atanmıştır. Sonrasında üç gruba da duygu içerikli ve nötr kelimeler bellek deneyinin kodlama aşamasında merkezde ve çevrede sunulmuş, 24 saat sonra sürpriz bellek testi ile tanıma bellekleri değerlendirilmiştir. Katılımcıların merkezde ve çevrede sunulan kelimelere ilişkin isabet oranları, yanlış alarm oranları ve bellek duyarlılığı puanları Tekrarlı Ölçümlerle Varyans Analizi (Repeated Measures ANOVA) ile karşılaştırılmıştır. İsabet oranları ile yapılan analizler sonucunda duygu temel etkisi anlamlı bulunmuştur. Tepki yanlılığından bağımsız daha hassas bir bellek ölçümü olan duyarlılık değerleri ile yapılan analizlere bakıldığında travma grubunun korku kelimelerini TSSB grubundan daha iyi tanıdığı gözlenmiştir. Yanlış alarm oranları ile yapılan analizler sonucunda ise TSSB grubunun korku ve öfke kelimelerine travma grubuna kıyasla anlamlı olarak daha fazla yanlış alarm tepkisi verdiği görülmüştür. Çalışmanın sonucunda TSSB, travma ve kontrol grubunun ayrık duygu kelimelerine ve nötr kelimelere ilişkin sergiledikleri farklı örüntüler gözlemlenmiş ve gösterilen farklı örüntülerin ifade ettiği anlamlar ve klinik doğurguları raporlanmıştır.