Endoskopik sinüs cerrahisi sonrası oral propolis uygulamasının mukozal yara iyileşmesi üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi

Amaç: Bu çalışmanın amacı; endoskopik sinüs cerrahisi sonrası oral propolis uygulamasının mukozal yara iyileşmesi üzerindeki etkisini tavşan modelinde göstermektir. Gereç: Bu çalışma, tüm gruplar 8 adet denek içerecek şekilde 24 adet Yeni Zelenda beyaz tavşanı ile yapıldı. Birinci ve ikinci gruptaki tavşanların bilateral ventral nazal konkalarından 3 mm punch forceps yardımıyla mukozal rezeksiyon yapıldı. Birinci grubun diyetine cerrahiden itibaren 14 gün boyunca 75 mg/kg/gün oral propolis eklendi ve çalışma grubu adı verildi. İkinci grup normal diyet ile beslendi ve kontrol grubu adı verildi. Üçüncü grup ise negatif kontrol grubu olarak belirlendi ve herhangi bir cerrahi müdahale veya diyet desteği uygulanmadı. Çalışmanın on dördüncü gününde tüm tavşanlar sakrifiye edildi. Deneklerin sol nazal pasaj mukozası 'Hemotoksilen Eozin' ve 'Mason Üçlü Boyama' yöntemi ile histopatolojik olarak değerlendirildi. Sağ nazal pasaj mukozası ise soyularak 'Yüksek Performanslı Likit Kromatografi' yöntemi ile yaş dokuda hidroksiprolin düzeyi mg/g cinsinden ölçüldü. Bulgular: Yara yerindeki epitelyal ve subepitelyal kalınlık, siliyer ve goblet hücre sayısı, subepitelyal fibrozis ve kollajen yoğunluğu açısından çalışma ve kontrol grubu arasında istatistiksel olarak fark izlenmedi. Nötrofil hücre infiltrasyonu açısından çalışma ve kontrol grubu karşılaştırıldığında ise, çalışma grubunda anlamlı olarak nötrofil sayısının daha az olduğu görüldü (p=0,019, Tamhane testi). Yaş dokuda hidroksiprolin düzeyi açısından ise gruplar arasında fark izlenmedi. Sonuç: Literatürdeki diğer çalışmalarda yara iyileşmesi üzerinde olumlu etkisi gösterilmiş olan propolis kullanımının, endoskopik sinüs cerrahisi sonrası yara iyileşmesi üzerinde bu etkisi gösterilememiştir. Bununla beraber çalışmamızda propolisin antienflamatuar etkinliği olduğu izlenmiştir. Daha yüksek dozlarda ve daha fazla denek sayısı ile yapılacak çalışmalar ile propolisin sinüs mukozasında yara iyileşmesi üzerine etkisinin daha anlamlı şekilde gösterilebileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelime: Cerrahi-kulak-burun-boğaz = Surgery-otorhinolaryngologic ; Endoskopi = Endoscopy ; Paranazal sinüs hastalıkları = Paranasal sinus diseases ; Paranazal sinüsler = Paranasal sinuses ; Propolis = Propolis ; Yara iyileşmesi = Wound healing