Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Dursun Ali Akbulut
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Yakınçağ Tarihinin tanımını yaparken, sömürge arayışı ve dünya siyasetine yön veren etkin devlet olma yarışı karşımıza çıkan başlıklardan sadece iki tanesidir. Bu doğrultuda başta Rusya, İngiltere, Fransa olmak üzere benzer devletler, Orta Asya ve Güney Asya'da faaliyetlerini sürdürmüşlerdir. Özellikle İngiltere'nin Hindistan üzerindeki etkisi ve Rusya'nın Batı Türkistan'daki konumu, bu bölgelerin tarihinin yazılışında kendilerine ait bölümleri oluşturacak şekilde gerçekleşmiştir. İç Asya olarak isimlendirebileceğimiz Taklamakan Çölü'nü çevreleyen bölge, bu yarışın sürdürüldüğü bölgelerden biridir. Bazen asker kökenli uzmanların, bazen bilim adamlarının önderliğinde oluşturulmuş sefer grupları, İç Asya'ya keşif seferleri düzenlemişlerdir. Koşullara bağlı olarak aylarla veya birkaç yılla sınırlandırılan bu seyahatlerin sonuçları sadece askeri olmamış, bölgenin topografyası, meteorolojik verileri, bölge halklarının antropolojik özellikleri, arkeolojik öneme sahip konumlar gibi veriler düzenli olarak kaydedilerek, sefer sonrasında birçok bilim alanına hizmet eden raporlar hazırlanmıştır. Sir Marc Aurel Stein, İngiltere desteğiyle İç Asya'ya ve Ön Asya'ya çok sayıda keşif seferi düzenlemiş arkeolog, bilim adamı, kâşif ve yazar olarak değerlendirilen bir kişidir. Seferleri ve elde ettiği sonuçlar, kendi döneminde, İngiltere'nin sömürge ve etkin devlet olma yarışına hizmet etmiş olsa da ortaya çıkardığı, başlı başına bir kütüphane niteliğini taşıyan kitapları, fotoğrafları, mektupları ve arkeolojik buluntu envanterleri, sosyal bilimler alanında Stein Coğrafyası olarak adlandırabileceğimiz bölgede çalışacak olan akademisyenler için çok kıymetli kaynak eser olma özelliğini korumaktadır. Bu eserler, sefer güzergâhlarında yer alan şehirler, ören yerleri ve elde edilen buluntuların hem geçmişi hem de Stein dönemine ait durumu hakkında fotoğraflarla örneklendirilen bilgiler sunmaktadır. Sir Marc Aurel Stein, bilim ve araştırma aşığı olan ve kendini bu doğrultuda sürekli geliştirmiş bir insandır. Araştırmalarına destek sağlamak amacıyla İngiliz yöneticilerin sömürge gayretini kullanmış olsa da 81 yıllık ömrünün son günlerini dahi keşif gezisi amacıyla geçirmesi, onun bilim insanı olduğuna örnek teşkil etmektedir.