Türkçe eğitiminde ölçme ve değerlendirme: Görev biçimlerinin Türkçe ders kitaplarında görünümü ve sınıflandırılması
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Gıyasettin Aytaş
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu araştırmada dil öğretiminde ölçme ve değerlendirmeye yönelik geliştirilen kuram ve stratejilerden yola çıkarak dil beceri alanlarını ölçme ve değerlendirme amacıyla kullanılmakta olan görev biçimlerine ilişkin sınıflandırılmış bir yapı sunmak amaçlanmıştır. Bununla birlikte dil beceri alanlarına özgü sınıflandırılan görev biçimlerinin Türkçe ders kitaplarında görünümü incelenmiştir. Betimsel tarama modeliyle yapılandırılan araştırmanın örneklemini 2020-2021 eğitim–öğretim yılında Anıttepe Yayıncılık tarafından hazırlanan 5. sınıf Türkçe ders kitabı ve Millî Eğitim Bakanlığı komisyonunca hazırlanan ortaokul 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitapları oluşturmuştur. Araştırmada ders kitaplarında yer alan görev biçimlerinin dil beceri alanı ve öğrenim düzeyi açısından kullanım sıklığı değerlendirilmiştir. Değerlendirme öncesinde alanyazın taraması ile kuram, yöntem ve tekniklerden yola çıkarak dil beceri alanlarına özgü görev biçimlerine tasarlama, uygulanma ve değerlendirme aşamaları konusunda açıklık getirilmiş ve örnekler oluşturulmuştur. Örneklemde yer alan ders kitaplarını değerlendirmede araştırmacı tarafından oluşturulan dil beceri alanlarına özgü görev biçimleri formu kullanılmıştır. Veriler belge incelemesi yöntemiyle toplanmış, ilk aşamada dört ders kitabındaki (5, 6, 7 ve 8. sınıf) etkinliklerde dil beceri alanlarına ilişkin görev biçimi türlerinin kullanım sıklığı izlek, toplam metin ve etkinlik sayısı göz önünde bulundurularak belirlenmiştir. Ardından veriler, istatistik paket programında değerlendirilmiştir. Bununla birlikte ders kitaplarında yer alan etkinliklerdeki ölçünleştirilmiş görev biçimlerinin oranları arasında anlamlı farklılığın olup olmadığı z testi ile sınanmıştır. Verilerin çözümlenmesi sonucunda örnekleme alınan ders kitaplarında çoğunlukla okuma becerisi etkinliklerine, ardından yazma becerisi, azalan sırayla konuşma ve dinleme becerisi etkinliklerine yer verildiği görülmüştür. Ders kitaplarındaki etkinliklerde beceri alanlarına göre daha çok belli başlı görev biçimleri (çoktan seçmeli, kısa yanıtlı soru, açık uçlu soru, tümce tamamlama vb.) kullanılırken bazı görev biçimlerinin (çıkartmalı soru, gereksiz sözcükleri çıkartma, betiksel boşluk, hata bulma, proje çalışması, ağ dizge vb.) oldukça az kullanıldığı veya hiç kullanılmadığı tespit edilmiştir. Yapılan değerlendirmeler dil beceri alanlarında kısa yanıtlı soru ve açık uçlu soru görev biçimlerine daha çok yer verildiğini ortaya koymuştur. Ders kitaplarındaki dil beceri alanlarında kullanım sıklıkları değişmekle birlikte bazı görev biçimlerine tekdüze biçimde yinelemelerle yer verilirken bazı görev biçimlerine hiç yer verilmediği görülmüştür. Dil beceri alanlarına göre değişmekle birlikte daha çok eşleştirme, kısa yanıtlı soru, betiksel parçaları sıralama ve boşluk doldurma görev biçimlerinin oranları açısından kitaplar arasında anlamlı bir fark bulunmuştur. Araştırma sonuçlarının dil beceri alanlarını ölçme ve değerlendirmede örnek uygulamalara ilişkin içeriğiyle ve değerlendirmede temel alınabilecek ölçütlere ilişkin açıklamalarıyla alanyazında belirtilen sorunlara ışık tutacağı düşünülmektedir.