Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Mehmet Akif Koç
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)
Özet:
Tezimizde, eṭ-Ṭībī’nin, tefsir geleneğinin önde
gelen simalarından ez-Zemaḫşerī’nin el-Keşşāf adlı eseri üzerine
yazdığı Futūḥu’l-Ġayb adlı haşiyesi incelenmiştir. Futūḥu’l-Ġayb,
el-Keşşāf üzerine yazılmış en geniş haşiye olması
bakımından literatürde önemli bir yere sahiptir. Bu önemli eserin sahibi olan eṭ-Ṭībī,
gelenekte çokça tanınan bir âlim olmasına rağmen günümüzün ilim dünyasında yeni
yeni tanınmaya başlanmıştır. Bu bakımdan tezde ilk olarak eṭ-Ṭībī’nin hayatı,
eserleri, hocaları ve talebeleri ele alınmıştır. Bu hususta tabakat kitaplarından,
yazmalardan ve el-Keşşāf ve Envāru’t-Tenzīl üzerine
yazılmış haşiyelerde yer alan bilgilerden istifade edilmiştir. Ardından “tefsir
haşiye geleneği” içerisinde Futūḥu’l-Ġayb’ın yeri ve haşiyeciliği
esnasında eṭ-Ṭībī’nin ortaya koyduğu orijinal yönler tespit edilmiştir. Son
olarak eṭ-Ṭībī’nin Muʿtezile’ye mensup olması hasebiyle ez-Zemaḫşerī’ye
yönelttiği eleştiriler incelenmiştir.