Ekmeklik buğdayda yapraktan çinko ve magnezyum ile biyolojik zenginleştirmenin tane verimi ve kalite parametreleri üzerine etkisi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: İsmail Sezer
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu çalışma, ekmeklik buğday yetiştiriciliğinde yapraktan çinko (Zn) ve magnezyum (Mg) uygulamaları ile biyolojik zenginleştirmenin verim ve kalite parametreleri üzerine etkilerini belirlemek amacıyla, 2022 yılında serada, 2022-2023 ve 2023-2024 buğday yetiştirme sezonlarında Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesinin Atakum ve Bafra deneme istasyonlarında yürütülmüştür. Sera denemesinde, bitkilere yapraktan 5 farklı gübre uygulaması (Zn, Mg, Zn+Mg, ZnEDTA ve Zn EDTA+Mg) 3 farklı doz ve kombinasyonları şeklinde, 2 farklı gelişme döneminde (Kardeşlenme+Sapa Kalkma ve Sapa Kalkma) uygulanmıştır. Atakum ve Bafra lokasyonlarındaki arazi çalışmaları sera denemesi sonuçlarına göre belirlenen uygulama doz ve zamanına göre tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme deseninde 6 farklı buğday çeşidi ile 3 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Arazi denemelerinde, yapraktan 3 farklı gübreleme (Zn, Mg ve Zn+Mg) uygulaması, 6 farklı dozda (kontrol, %0.15 Zn, %0.30 Zn, %0.50 Mg, %0.15 Zn + %0.50 Mg ve %0.30 Zn + %0.50 Mg), Zadoks skalasına göre kardeşlenme ve sapa kalkma dönemlerinde uygulanmıştır. Her iki lokasyonda da buğday bitkisine kardeşlenme ve sapa kalkma dönemlerinde tüm çeşitlerde yapraktan %0.15 Zn + %0.50 Mg uygulaması genel olarak verim ve kalite parametreleri üzerine pozitif etki yaptığı belirlenmiştir. Yapraktan gübreleme uygulamaların her iki lokasyonda en fazla verim artışını Lancillotto çeşidinde, verim ve kalite parametreleri bir arada değerlendirildiğinde Rebelde, Altındane ve Kirve çeşitlerinde göstermiştir. Her iki lokasyonda da yapraktan gübre uygulamaları sonucu tanedeki Zn içeriğindeki en fazla artış Altındane çeşidinde, Mg içeriğindeki artış Kirve çeşidinde bulunmuştur. Buğday çeşitlerinde genelde yapraktan %0.15 Zn uygulaması tanede protein içeriğini en fazla artıran uygulama olurken, yapraktan %0.15 Zn + %0.50 Mg uygulaması tanenin nişasta içeriğinde en fazla artış sağlayan uygulama olmuştur. Yapraktan gübreleme uygulamaları Kirve ve Rebelde çeşitlerinin tanelerinde protein ve yaş glüten içeriklerini en fazla artış sağlarken, nişasta içeriğindeki en fazla artış Falado çeşidinde belirlenmiştir. Araştırma sonucunda yapraktan Zn ve Mg uygulamalarının uygun çeşit ve gübreleme stratejileri ile buğdayda ekmeklik tane kalitesini ve verimi artırdığı, ayrıca elde edilen bulguların gelecekteki ıslah çalışmaları ve üretim planlamalarına temel oluşturabilecek nitelikte olduğu belirlenmiştir.