Türkiye'de Haber Doğrulama Ekosistemi ve Kullanıcıların Doğrulama Platformlarını Kullanım Pratikleri
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gazetecilik, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. İbrahim Toruk
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Yalanın normalleştiği, sahte haber üretiminin yaygınlaşıp hızlandığı günümüz toplumunda kişilerin hakikatle ilişkisinde kopukluklar meydana gelmektedir. Bu kopukluğun önemsenmediği, yalanla gerçeğin iç içe geçtiği bu hakikat sonrası toplum, yeni iletişim teknolojilerinin de yardımıyla sahte haberlerin ve bu haberlerin etkilerinin artmasına neden olmaktadır. Özellikle dijital teknolojilerin iletişim alanındaki yansımalarının sorumlu tutulduğu bu durum, sahte haberle mücadele için yine bu teknolojilerin yardımıyla çeşitli önlemler almayı gerekli kılmıştır. Bu noktada sahte haberle mücadelede doğrulama platformları ortaya çıkmıştır. İnsanların doğru karar alması noktasında önemli bir tehdit olan sahte habere karşı bir savunma olarak geliştirilen ve sahte haberin yıkıcı etkilerine karşı bir kalkan olarak görülen doğrulama platformlarının incelendiği bu çalışma, Türkiye'deki doğrulama ekosistemini farklı açılardan değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla ilk olarak doğrulama platformlarının içeriklerine odaklanılmış ve içerik analizi yöntemiyle Türkiye'de faaliyet yürüten 7 doğrulama platformunun içerikleri incelenmiştir. Ele alınan 6 aylık dönemde incelenen iddiaların büyük bir bölümünün yanlış olarak bulgulandığı araştırmada, Türkiye'de en fazla sahte bilgi üretilen konuların ise çatışma ve kültür/sanat/eğlence olduğu tespit edilmiştir. Sahte haberin kaynağının en çok sosyal medya olduğu ve bu tür haberlerin bu medya ortamlarında yayıldığı da araştırmanın diğer sonuçlarıdır. Türkiye'de doğrulama ekosistemini değerlendirmek için çalışma kapsamında yapılan diğer bir analiz ise saha araştırmasıdır. 406 doğrulama platformu kullanıcısının katılımıyla gerçekleştirilen çevrim içi anket çalışmasında kullanıcıların yeni medya okuryazarlığı seviyesi ile sosyal medya güven ve teyit alışkanlıkları analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda sahte haberle mücadelede önemli bir beceri olan yeni medya okuryazarlığı seviyesindeki artışın teyit seviyesinde de bir artışa neden olduğu ortaya çıkmıştır.