İdarenin kötü işleyişinin önüne geçilebilmesi amacı ile oluşturulan ombudsmanlık sistemi, şikayetçi olanların şikayetlerini dinleme, şikayetçi olunan konularda araştırmalar yapma, idarenin yanlış karar ve uygulamala- rından vatandaşın olumsuz etkilenmesini önleme, parlamentonun gözetim faaliyetinin gerçekleştirilmesine yardımcı olma, insan haklarının kurumsal- laşmasını sağlama gibi önemli roller üstlenmektedir. Bu sistemin zamanla gelişmesi ve dünyaya yayılması ile özel ombudsmanlık türleri ortaya çıkmış, sadece çocukların çıkarlarını korumakla sorumlu olan çocuk ombudsmanlığı ortaya çıkan bu türlerden birini oluşturmuştur. Bu yapı, ilk olarak 1981 yı- lında Norveç’te kurulmuştur. Norveç’in bu alandaki öncülüğü, dünya gene- linde çocuk ombudsmanlığı sistemlerinin kurulmasına ilham vermiş, nitekim çocuk ombudsmanlığı kurumları İsveç, Danimarka, İzlanda ve Finlandiya gibi İskandinav ülkelerinde farklı adlar altında varlık kazanmıştır. Değindi- ğimiz ülkelerde oluşturulan bu yapı, çocukların haklarını ve menfaatlerini koruma, politika oluşturma ve karar alma süreçlerine katılımını teşvik etme, toplum içinde yaşadıkları eğitim, sağlık, adalet gibi çeşitli alanlarda karşılaş- tıkları sorunları çözüme kavuşturma, sahip oldukları hakların ihlal edilmesi durumunda başvuracakları bir yol olma görevlerini üstlenmekte, özetle Bir- leşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi (BMÇHS) ve ilgili yasal düzen- lemeler çerçevesinde çocukların her alanda korunması ve haklarının gelişti-rilmesine hizmet etmektedir. Türkiye’de Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlü- ğü (ÇHGM), Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), Kamu De- netçiliği Kurumu (KDK) gibi çocuk haklarının korunması ve geliştirilmesine yönelik çeşitli kamu kurum ve kuruluşları faaliyet göstermiş, fakat Norveç, İsveç, İzlanda ve Finlandiya örneklerinde olduğu gibi, çocukların haklarını, ihtiyaçlarını ve taleplerini dikkate alarak, onların mevcut sorunlarını çözüme ulaştırma amacı taşıyan, idari ve mali özerkliğe sahip, bağımsız ve tarafsız, uzman bir çocuk ombudsmanlığı sistemi ise hali hazırda kurulmamıştır. Bu çalışmada öncelikle ombudsmanlık ve özel amaçlı ombudsmanlık türlerin- den biri olan çocuk ombudsmanlığına ilişkin genel açıklamalarda bulunul- muş, sonrasında Norveç, İsveç, Danimarka, İzlanda, Finlandiya gibi İskandi- nav ülkelerinde uzun zamandan beri varlığını sürdüren çocuk ombudsmanlığı sisteminin temel özellikleri ve işleyişi ele alınarak, sistemin Türkiye’de uygulanabilirliğine ilişkin değerlendirmelerde bulunulmuştur.
The ombudsman system, which was established with the aim of prevent- ing the poor functioning of the administration, undertakes important roles such as listening to the complaints of those who complain, conducting research on the issues complained about, preventing citizens from being negatively affected by the wrong decisions and practices of the administration, helping the parlia- ment to carry out its oversight activities, and ensuring the institutionalization of human rights. As this system developed over time and spread throughout the world, special types of ombudsmanship emerged, and the children's ombuds- man, which is solely responsible for protecting the interests of children, consti- tuted one of these types. This structure was first established in Norway in 1981. Norway's pioneering in this field inspired the establishment of children's om- budsman systems around the world, and indeed, children's ombudsman institu- tions have emerged under different names in Scandinavian countries such as Sweden, Denmark, Iceland and Finland. This structure, established in the coun- tries we mentioned, undertakes the duties of protecting children's rights and interests, encouraging their participation in policy-making and decision-making processes, resolving problems they encounter in various areas such as educa- tion, health and justice within the society, and being a way for them to apply in case their rights are violated, in short, it serves to protect children in all areas and develop their rights within the framework of the United Nations Conven- tion on the Rights of the Child and related legal regulations. In Turkey, various public institutions and organizations such as the General Directorate of Chil- dren's Services (ÇHGM), the Turkish Human Rights and Equality Institution (TİHEK), and the Ombudsman Institution (KDK) have operated for the protec- tion and development of children's rights, but as in the examples of Norway, Sweden, Iceland and Finland, an independent and impartial, expert children's ombudsman system with administrative and financial autonomy, which aims to solve children's current problems by taking their rights, needs and demands into account, has not yet been established. In this study, first of all, general explana- tions were made regarding the ombudsman and the child ombudsman, which is one of the special purpose ombudsman types, then the basic features and func- tioning of the child ombudsman system, which has been in existence for a long time in Scandinavian countries such as Norway, Sweden, Denmark, Iceland, Finland, were discussed and evaluations were made regarding the applicability of the system in Turkey.
