Religious Movements in the Modern Indian Subcontinent: The Case of Ghulam Ahmed Pervez and Tolu-e Islam

Creative Commons License

İnal İ. H.

Akademik-Us, no.19, pp.159-184, 2026 (Peer-Reviewed Journal)

Abstract

The Indian Subcontinent is the region that hosts the largest Muslim population in the Islamic world. During and after the colonial period, numerous religious movements and intellectual currents emerged in this geography. These movements produced different responses to fundamental issues such as modernity, colonialism, and the reconstruction of Islamic identity. While movements such as the Deobandi, Barelvi, Ahl al-Hadith, and Jamaat-e-Islami stand out in this context, one of the most distinctive among those that can be described as modernist is the Tulu-e-Islam movement. The founder of the movement, Ghulam Ahmed Parwez (d.1985), adopted a Qur’an-centered understanding of religion and critically reexamined the hadith tradition, Sufism, and sectarian structures. Influenced by the intellectual legacy of Muhammad Iqbal (d.1938), Parwez also played an active role alongside Muhammad Ali Jinnah (d.1948) during the process of Pakistan’s establishment. One of Parwez’s most controversial positions is his critique of the hadith tradition; according to him, the Qur’an is the only binding source of religion, while hadith does not possess such authority. This approach provoked strong reactions from traditional scholarly circles and led to processes of excommunication (takfir). This study adopts a qualitative research method and is based on the examination of primary and secondary sources in Urdu, English, and Turkish. It aims to comprehensively analyze Parwez’s intellectual development, his role in the founding process of Pakistan, his critique of hadith, his Qur’an-centered methodology, and the institutional structure of the movement. In addition, the study evaluates the position of the movement among other religious communities in the Indian Subcontinent—namely Deobandi, Barelvi, Jamaat-e-Islami, and Ahl al-Hadith. Considering the limited number of studies on this subject in Turkish academia, this research seeks to make a substantial contribution to filling this gap. 

Hint Alt Kıtası, İslam dünyasının en kalabalık Müslüman nüfusuna ev sahipliği yapan bölgedir. Sömürge dönemi ve sonrasında bu coğrafyada pek çok dinî akım ve fikir hareketi ortaya çıkmıştır. Söz konusu hareketler; modernlik, sömürgecilik ve İslam kimliğinin yeniden inşası gibi temel sorunlara farklı yanıtlar üretmiştir. Diyûbendî, Barelvi, Ehl-i Hadis ve Cemaat-i İslâmî gibi akımlar bu bağlamda öne çıkarken, modernist bir çizgide değerlendirilebilecek olanların en özgünü Tulû-i İslâm hareketidir. Hareketin kurucusu Gulâm Ahmed Pervîz (ö. 1985), Kur’an merkezli bir din anlayışını esas alarak hadis geleneğini, tasavvufu ve mezhep yapılanmalarını eleştirel bir bakışla yeniden sorgulamıştır. Muhammed İkbâl’in (ö. 1938) fikrî mirasından beslenen Pervîz, Pakistan’ın kuruluş sürecinde Muhammed Ali Cinnah’ın (ö. 1948) yanında etkin bir rol üstlenmiştir. Pervîz’in en tartışmalı tutumu hadis geleneğine yönelik eleştirisidir; ona göre dinin tek bağlayıcı kaynağı Kur’an olup hadisler bu statüye sahip değildir. Bu yaklaşım, geleneksel ulema çevrelerinde sert tepkilere ve tekfir süreçlerine yol açmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; Urduca, İngilizce ve Türkçe kaynaklar taranmıştır. Çalışma, Pervîz’in fikrî gelişimini, Pakistan’ın kuruluş sürecindeki rolünü, hadis eleştirisini, Kur’an merkezli metodolojisini ve hareketin kurumsal yapısını kapsamlı biçimde ele almayı amaçlamaktadır. Çalışmada ayrıca hareketin, Hint Alt Kıtası’ndaki diğer dinî cemaatler— Diyûbendî, Barelvi, Cemaat-i İslâmî, Ehl-i Hadis—arasındaki konumu da değerlendirilmektedir. Türkiye akademisinde bu alana yönelik çalışmaların son derece sınırlı olduğu göz önüne alındığında, mevcut çalışma söz konusu boşluğu gidermeye yönelik kapsamlı bir katkı sunmayı hedeflemektedir.