Hibrit Biber Çeşit Adaylarının Melez Uyuşumu, Tohum Verimi ve Düşük Sıcaklığa Toleransları Yönünden İncelenmesi

Creative Commons License

YESIRALIOGLU Ş.

Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, cilt.31, sa.0, ss.271-283, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, düşük sıcaklık stresine tolerant yerli hibrit biber çeşitlerinin geliştirilmesi amacıyla yürütülmüştür. Araştırma, Üniversite ve Özel sektör iş birliği ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, farklı sivri (5 adet) ve Çarliston (2 adet) biber genotipleri ana ebeveyn, düşük sıcaklığa tolerant hatlar (4 adet sivri biber, 7 adet çarliston biber) ise baba ebeveyn olarak kullanılmıştır. Tür içi melezlemeler sonucunda elde edilen hibrit kombinasyonlar, hem melez başarısı hem de düşük sıcaklığa tolerans yönünden değerlendirilmiştir. Sivri biber genotiplerinde melez tutma oranı %51.1–%100.0 arasında değişmiş, ortalama melez başarısının %73–80 düzeyinde olduğu belirlenmiştir. Çarliston biber genotiplerinde ise tutan melez oranı %55.5–%68.8 aralığında bulunmuştur. En yüksek melez uyumu, SA-5 × SB-1 ve ÇA-2 × ÇB-6, ÇA-2 × ÇB-7 kombinasyonlarında tespit edilmiştir. Düşük sıcaklık toleransı değerlendirmelerinde (3 °C, 4 gün süreyle, 100 µmol m⁻² s⁻¹ ışık altında), melez kombinasyonlar arasında geniş bir varyasyon saptanmıştır. SA-3 × SB-2 ve SA-2 × SB-4, ÇA-1 × ÇB-1, ÇA1 × ÇB-2, ÇA-1 × ÇB-3, ÇA-2 × ÇB-4, ÇA-2 × ÇB-6 ve ÇA-2 × ÇB-7 kombinasyonları hiçbir morfolojik zararlanma göstermeyerek yüksek düzeyde tolerant bulunurken, Mert F1 (2.6) ve Erciyes F1 (2.0) çeşitleri en duyarlı genotipler olarak belirlenmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgular dikkate alındığında, düşük sıcaklık stresine toleransın genotipik varyasyonlara göre değişkenlik gösterdiğini ve tolerantlık genlerinin ebeveyn hatlar arasında farklı kombinasyonlarla aktarılabileceği görülmüştür. Bu kapsamda çalışmanın, Türkiye’de kış dönemi (örtüaltı) üretimine uygun, düşük sıcaklığa tolerant yerli hibrit biber çeşitlerinin geliştirilmesine yönelik öncü bir uygulama niteliğinde olduğu düşünülmektedir.
This study was conducted to obtain tolerant pepper varieties to low temperatures by developing local hybrid pepper. The research was carried out through a collaboration between a university and the private sector. In the study, different pointed pepper genotypes (5 in total) and charleston pepper genotypes (2 in total) were used as female parents, while low-temperature-tolerant lines (4 pointed and 7 charleston types) were used as male parents. The hybrid combinations obtained from intraspecific crossings were evaluated in terms of both cross compatibility and low-temperature tolerance. In pointed pepper genotypes, hybrid set rates ranged from 51.1% to 100.0%, with an average success rate between 73% and 80%. In charleston peppers, the hybrid set ratio ranged from 55.5% to 68.8%. The highest cross compatibility was observed in the combinations SA-5 × SB-1, ÇA-2 × ÇB-6, and ÇA-2 × ÇB-7. In the low-temperature tolerance evaluations (3 °C for 4 days under 100 µmol m⁻² s⁻¹ light intensity), a wide range of variation was detected among the hybrid combinations. The combinations SA-3 × SB-2 ve SA-2 × SB-4, ÇA-1 × ÇB-1, ÇA1 × ÇB-2, ÇA-1 × ÇB-3, ÇA-2 × ÇB-4, ÇA-2 × ÇB-6 and ÇA-2 × ÇB-7 exhibited no visible morphological damage and were identified as highly tolerant, while the commercial cultivars Mert F1 (2.6) and Erciyes F1 (2.0) were the most sensitive genotypes. The results demonstrated that tolerance to low-temperature stress varies depending on genotypic differences and that resistance genes can be transferred through different parental combinations. In this context, the study represents a pioneering effort toward developing locally bred hybrid pepper cultivars suitable for winter (greenhouse) production in Türkiye.