Akademik Veri Yönetim Sistemi
V. Ulusal Fizik Eğitimi Kongresi, İstanbul, Türkiye, 14 - 16 Ocak 2022, ss.36, (Özet Bildiri)
Eğitim programlarının yansımalarından biri olan ders kitabı, öğrencilerin öğretim programında amaçlanan nitelikleri, hedefleri ve içerikleri kazanmalarını sağlamak için hazırlanan iki böyutlu önemli bir materyaldir. Son yıllarda sıklıkla kullanılan öğretim teknolojilerinin ders kitapları içeriklerini farklı ve etkin şekilde öğrencilere aktarılmasında kullanıldığı gözlenmektedir. Bu sebepten dolayı ders kitapları varolduğu zamandan beri öğrenme öğretme süresindeki etkin ve önemli yerini korumaktadır. Ders kitapları, öğrenende ilgili bilim alanına ilişkin ilk algılamayı oluşturduğu ve bilimsel bilginin alt yapısının karşılaşıldığı ilk ortam olmasından dolayı kazanımların aktarılmasında çoğu zaman birincil kaynak olarak kabul edilmektedir. Dolayısıyla eğitim ve öğretimin amaç ve hedeflerine uygun olarak tasarlanmış ders kitapları, öğretmene ve öğrencilere yol göstererek öğretim programının önemli bir parçası olmaya devam etmektedir. Öğretim programının esas aldığı bilimsel bilgiler doğrultusunda hazırlanan fen bilimleri ders kitapları, belirli bir alan ile ilgili bilimsel bilgileri öğrencinin seviyesine uyarlayarak sunulmasını hedeflemektedir. Fen alan eğitimi ile ilgili ders kitaplarının bu süreçteki önemini araştıran çalışmalar incelendiğinde genelde fen özel de ise astronomi konularıyla ilgili kavram yanılgılarından öğrenme güçlüklerine kadar birçok durumda ders kitaplarını hazırlanmanın önemi ortaya çıkmaktadır. Bilimsel bilginin fen bilimleri ders kitaplarına yansıması didaktiksel dönüşüm teorisinin uygun bir örneği olarak ele alınmaktadır. Didaktiksel dönüşüm teorisi, bilimsel bilginin öğrenci tarafından özümlenen bilgi oluncaya kadar bu süreçte etkinlendiği unsurları açıklayan kuramsal bir çerçevedir. Bu aktarım sırasında bilimsel bilginin öğretilecek olan bilgiye dönüşmesi bu bilimsel bilginin öğretim programları ve müfredata yansımasını şeklinde kendini göstermektedir. Chevallard tarafından ortaya atılan didaktiksel dönüşüm teorisine göre kurumlar ve toplum tarafından akla yatkın, mantıklı, kabul edilen bilgi o toplum tarafından tanımlamadan bilimsel bilginin, toplumun karakterine ve kültürüne göre yorumlandığı sonucuna varılabilir. Bilimsel bir bilgi her bir toplum tarafından aynı şekilde alınsa da içerdiği anlam kültürden kültüre farklı özelliklere sahip olabilmektedir. Bilimsel içerikler her bir toplum tarafından farklı şekilde yorumlandığı için ders kitaplarına ve müfredata yansıması da değişiklik gösterecektir. Diğer bir deyişle, farklı ülkelerde bilimsel bilginin dönüşümü, toplumun sosyokültürel öğelerinden etkileneceği ve bu öğelere göre yorumlanacağı için bilimsel bilgilerin ders kitaplarına ve müfredata yansıması ülkeden ülkeye farklılık gösterecektir. Ortaokul MYP (Middle Years Program) 11-16 yaş arası öğrenciler için tasarlanmış uluslararası bakalorya programının alt yapısını oluşturan unsurlardan biri olup farklı ülkelerde ingilizce eğitim veren kurumlar tarafında tercih edilmektedir. Bu çalışmanın amacı Dünya ve Güneş Sistemi’nin ele alındığı ortaokul MYP kapsamındaki fen bilimleri ders kitabının didaktiksel dönüşüm teorisi kuramsal çerçevesinde incelenmesidir. Bu kapsamda farklı ülkelerde ingilizce fen ders kitabı olarak uluslararası sınavlara hazırlık aşamasında tercih edilen ortaokul MYP kapsamındaki Essential Science Stage 7 bilimsel bilginin öğretilecek bilgiye yansıma ürünü olarak kabul edilmiş ve incelenmiştir. Çalışmada nitel bir araştırma yöntemi olan döküman analizinden yararlanılmıştır. Doküman analizi belgelerin toplanıp belirli bir sınıflandırmaya göre kodlanıp işlenmesidir. Bu çalışmada fen bilimleri ders kitabı görsel düzen, bilimsel içerik ve fiziksel özellikler ve tasarım olmak üzere üç başlık altında incelenmiştir. Fen bilimleri ders kitabının incelemesinde bilimsel içerik olarak güncel olaylar ile ilişkilendirilerek konuya giriş yapıldığı, görsel düzen olarak hem resimlerin hem de illüstrasyonların sıklıkla kullanıldığı, modellemeye imkan sağlayan etkinliklerin varolan kavram yanılgılarını ortadan kaldırmak için tasarlandığı, tasarım olarak birbirini tamamlayan unsurların sıralı olarak verildiği ve bu sıralamanın ön plana alındığı bulgularına ulaşılmıştır. Elde edilen bulgular ışığında didaktiksel dönüşüm teorisinde ele alanın bilimsel bilgiden öğretilecek bilgiye geçişte ders kitapları yazarları tarafından Dünya ve Güneş sistemi konusunda gerçekleştirilen bilimsel dönüşümün olduğu sonucuna varılmıştır. Bulgulardan yola çıkarak didaktiksel dönüşüm teorisi kapsamında ders kitapları paydaşlarına önerilerde bulunulmuştur.
The textbook, which is the reflection of the education programs, is an important material enable students to gain the qualifications, objectives and content aimed in the curriculum. Instructional technologies, which are frequently used in recent years, transfer the contents of textbooks to students in an effective way. Therefore, textbooks have maintained their effectiveness in the teaching and learning process. Textbooks are often accepted as the primary source in transferring the learning outcomes, as they form the first perception of the learner about the related science field. Thus, textbooks, which are designed in accordance with the aims and objectives of education, become an important part of the curriculum by guiding teachers and students. Science textbooks aim to present scientific information related to a specific field according to the level of the student. When we look at the literature about the importance of textbooks in science education, preparing textbooks emerges in many situations such as misconceptions about science especially field of astronomy in physics. The reflection of scientific knowledge in science textbooks is considered as an example of didactic transposition theory. Didactic transposition theory is a theoretical framework explains the process of adopting scientific knowledge by the student. The transposition of scientific knowledge into knowledge to be taught during class is the reflection of scientific knowledge in curriculum. According to the didactic transposition theory by Chevallard, scientific knowledge is affected by the culture of the society. Although scientific information is received in the same way by every society, the meaning of information may have different characteristics. Since scientific content is interpreted differently by each society, its reflection on textbooks and curricula will also vary. In other words, since the transformation of scientific knowledge in different countries will be affected by the socio-cultural elements of the society, the reflection of scientific knowledge in textbooks and curricula will differ from country to country. Middle School MYP (Middle Years Program) is part of the international baccalaureate program designed for students aged 11-16, and it is preferred by institutions providing English education in different countries. The aim of this study is to examine the topic of Earth and Solar System in the science textbook of the secondary school MYP within the didactic transposition theory. In this context, the book of ‘Essential Science Stage 7’, which is preferred in preparation for international exams as an English science textbook in different countries, has been examined as a reflection of scientific knowledge to the knowledge to be taught. In this study, document analysis was used as a qualitative research method. Document analysis is a method includes collecting, coding and processing documents according to a certain classification. The science textbook was examined in terms of; visual layout, scientific content and physical design. According to our findings, the subject is introduced by associating the scientific content with current events, both pictures and illustrations are frequently used as a visual order, the activities that allow modeling are designed to eliminate existing misconceptions, the elements that complement each other as a design are given sequentially. As a result, the scientific transformation from scientific knowledge to the knowledge to be taught carried out on the subject of the Earth and the Solar system in the didactic transposition theory. Based on the findings, suggestions were made to the stakeholders of the textbooks within the scope of didactic transposition theory.