Piyasa Şoklarının Samsun İli Pirinç Arz Zincirine Etkileri ve Piyasa Şoklarının Aktörler İtibariyle Önem Düzeyleri
Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji dergisi, cilt.14, sa.7, ss.1999-2009, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 14 Sayı: 7
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.24925/turjaf.v14i7.1999-2009.8947
- Dergi Adı: Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: CAB Abstracts, Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), Directory of Open Access Journals, TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.1999-2009
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Ondokuz Mayıs Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışmada (i) piyasa şoklarının Samsun ili pirinç arz zincirindeki işlem maliyetlerine ve arz zinciri aktörlerinin gelirlerine etkisinin belirlenmesi ve (ii) piyasa şoklarının önem düzeylerinin pirinç arz zinciri aktörleri itibariyle ortaya konulması amaçlanmıştır. Araştırma verileri çeltik üreticileri, pirinç fabrikaları, pirinç toptancıları ve perakendecilerden anket yoluyla toplanmıştır. Ayrıca, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Dünya Bankası Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (TCMB) ve Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) veri tabanları kullanılmıştır. Piyasa şoklarının arz zinciri aktörleri itibariyle önem düzeylerinin belirlenmesinde Analitik Hiyerarşi Sürecinden (AHS) yararlanılmıştır. Araştırma bulguları, piyasa şoklarının etkilerinin Samsun ili pirinç arz zinciri aktörlerine farklı şekilde yansıdığını ve karşılaşılan piyasa şoklarının önem düzeylerinin aktörler itibariyle değiştiğini göstermiştir. Piyasa şoklarının oluşturduğu olumsuz etkiler en fazla çeltik üreticileri ile pirinç fabrikalarına yansımaktadır. Samsun ilinde pirinç arz zinciri aktörlerinin yüksek gelir riski ile karşı karşıya kaldıkları tespit edilmiştir. Araştırma bulguları ayrıca, arz zinciri dayanıklılığının artırılması için finansmana erişim, girdi sübvansiyonları ve teknolojik mekanizasyonun stratejik önemde olduğunu göstermiştir. Hedef odaklı sübvansiyonlarla girdi maliyetlerinin düşürülmesi, enerji teşvikleri verilmesi, rasyonel stok yönetim modellerinin geliştirilmesi ve üretici kooperatiflerinin perakende zincirlerine doğrudan entegre edilmesi piyasa şoklarının kısa vadeli etkilerini azaltabilecektir. Uzun dönemde pirinç arz zincirinin dayanıklılığının artırılması için paydaşlar arası stratejik iş birliği geliştirilmeli ve yeşil dönüşüm ile dijitalleşme süreçleri pirinç arz zinciri boyunca senkronize bir şekilde ikiz dönüşüm perspektifiyle ele alınmalıdır.
This study aims to (i) determine the impact of market shocks on transaction costs and the incomes of supply chain actors within the rice supply chain of Samsun province and (ii) evaluate the significance levels of these shocks across different supply chain actors. Research data were collected from paddy farmers, rice millers, wholesalers, and retailers through well-structured questionnaires. Secondary data from the Turkish Statistical Institute (TÜIK), the World Bank, the Food and Agriculture Organization (FAO), the Central Bank of the Republic of Türkiye (TCMB), and the Turkish Grain Board (TMO) databases were also utilized. The Analytic Hierarchy Process (AHP) was employed to determine the relative importance levels of market shocks for each actor. The research findings showed that the impacts and significance levels of market shocks varied significantly across the actors of the rice supply chain in Samsun. The adverse effects of market shocks were most acutely felt by paddy producers and rice millers. The study identified that a heightening vulnerability within the regional rice supply chain and rice supply chain actors faced with substantial income risks. Furthermore, the results underscored that access to finance, input subsidies, and technological mechanization were of strategic importance for enhancing supply chain resilience. Compensating for the negative impacts of aggressive production cost increases through target-oriented subsidies, providing energy incentives, developing rational inventory management models, and ensuring the direct integration of producer cooperatives into retail chains could mitigate the short-term negative effects of market shocks. To strengthen long-term resilience, strategic collaboration models among stakeholders should be encouraged, and green and digital transformation processes should be addressed synchronously through a twin transition perspective along the rice supply chain.