Akademik Veri Yönetim Sistemi
2. Uluslararası Mühendislik Mimarlık ve Tasarım Kongresi, Kocaeli, Türkiye, 12 - 13 Mayıs 2017, ss.408-409, (Özet Bildiri)
Öz:
Giriş: Standart operasyon prosedürleri (SOP), değişik afet ve
tehlikeler oluştuğunda uygulanması gereken kurallar ve yapılması gereken
kayıtlar olmakla birlikte, belirli konularda etkili ve performansı artırmayı
sağlayan, böylelikle kaliteyi de artıran proseslerin oluşumuna katkıda
bulunacak şekilde oluşturulan, sürekli revize edilerek güncel kalması
sağlanması gereken doküman ya da dokümanlar topluluğudur. Standart operasyon prosedürü, belirli yazım kuralları olup,
bir organizasyon tarafından rutin veya tekrarlanan bir dokümandır. SOP ile ilgili Amerika’nın bazı kurumları
(FEMA, EPA, üniversiteler) çalışmalar yapmıştır. Bu yapılan çalışmalar, gerçek
yaşamda karşılaşılan mevcut problemler göz önüne
alınarak yapılmıştır. Standart
operasyon prosedürlerinin gelişimi ve kullanımı başarılı bir kalite sisteminin
birleştirilmiş şekli olmakla beraber, bir işi yapmak için gereken bilgilerle
bireyselleşmeyi sağlar, ayrıca bir ürünün bütünlüğünü veya kalitenin
tutarlılığını kolaylaştırır. Bu bilgiler paralelinde İstanbul
Büyükşehir Belediyesi kış çalışmaları değerlendirilmekte ve yapılması gereken
çalışmalarla ilgili öneriler getirilerek konu tartışmaya açılmaktadır. Bu amaçla, bu çalışmada standart operasyon prosedürlerinin neleri
kapsadığı ve kurum ve kuruluşlarca yapılması gereken çalışmaların neler olması
gerektiği ile alakalı çalışmalara yer verilmektedir. Amaç: Bu
çalışma, İstanbul Büyükşehir Belediyesi kış çalışmalarında SOP’lerin neden önem
arz ettiğini açıklamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Kapsam: Yapılan
bu araştırmada, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Afet Koordinasyon Merkezi
Müdürlüğü (AKOM) kışla mücadele çalışmaları için yeni bir SOP’ne ihtiyaç olup
olmadığı araştırıldığından çalışmanın kapsamını İstanbul Büyükşehir Belediyesi
tarafından kışla mücadele çalışmaları kapsamında yapılan uygulamalar ve veriler
oluşturmaktadır. Sınırlıklar: Araştırma, İstanbul sınırları içerisinde kış çalışmaları
için hazırlanmış olup İstanbul il sınırları ile sınırlandırılmıştır. Yöntem: İstanbul
Büyükşehir Belediyesi Afet Koordinasyon Merkezi Müdürlüğü’nün üzerinde önemle
durduğu kışla mücadele çalışmaları için bir SOP örneği geliştirilmiştir. SOP geliştirme
çalışmaları sırasında, öncelikle İstanbul ile ilgili genel bilgi edinilmiştir.
İstanbul ilinin coğrafi konumu, topografyası, iklimi, bitki örtüsü, ulaşım
sistemi vb. bilgiler elde edilmiştir. İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin kar ve
kışla mücadele çalışmaları kapsamında AKOM ile ilgili bilgilerde ayrıca ele
alınmıştır. AKOM, çalışmalarını büyük oranda Yol Bakım ve Altyapı Koordinasyon
Dairesi Başkanlığı ile yaptığından, Yol Bakım Dairesi Başkanlığı çalışmaları
araştırmaya dâhil edilmiştir. Kar ve buzla mücadele sezonu, kar yüksekliği,
mücadele yapılan alan, kullanılan ürün, kullanılan ürün miktarı, kullanılan
ürün maliyeti, kullanılan araç ve gereç, kar nakledilmesi ile ilgili bilgiler
edinilmiştir. Bulgular: AKOM’un
kar ve kışla mücadele çalışmalarını 4 ana başlık altında devam ettirmekte
olduğu ortaya çıkmıştır. Bu çalışmalar; 1) Araç,
gereç ve donanım durumu (mevcut durum ve ihtiyaçların tespitine yönelik
çalışmalar), 2) İhale hazırlıkları
bölgelerdeki koordinasyon (araç, gereç ve malzeme alımları ile ilgili ihale
çalışmaları), 3) Koordinasyon ve kışla
mücadele planı (kritik noktalarda ilk müdahale, yollardaki bulanmalara
karşı çalışmalar, tüm yolların kapanması halindeki çalışmalar), 4) İlçe belediyeleri ile olan koordinasyon
çalışmaları (araç, gereç ve malzemelerin koordinasyonu ile ilgili
çalışmalar). Bu çalışmalar toplantılarda detaylı şekilde tartışılmaktadır.
AKOM’da her yıl içerisinde çeşitli konularla ilgili genel olarak olağan,
olağandışı toplantılar adı altında yapılmaktadır. Kışla mücadele toplantıları,
Haziran ayında başlamakta ve Ekim ayının sonuna kadar devam etmektedir. Olumsuz
hava koşulları öncesinde ve olağanüstü durumlarda Büyükşehir belediyesinin
ilgili birimleri arasında koordinasyon toplantıları yapılmaktadır.
Toplantılarda, gerekli tedbirlerin alınması ve halkın bilgilendirilmesi
sağlanmaktadır. Genel olarak, AKOM’un kış çalışmaları konusunda koordinasyon
görevini başarıyla gerçekleştirdiği, ancak ortaya çıkan acil durumlarda hemen
koordinasyon kurulamadığı, müdahalede gecikmelerin yaşandığı tespit edilmiştir.
Sonuç: Standart operasyon prosedürlerinin, yeri, zamanı ve
büyüklüğü önceden bilinmesi olanaksız olaylara karşı yapılan öncelikli veya
sonralıklı çalışmalarda önemli bir yeri vardır. Özellikle hedeflenen amaca uygun, tam ve eksiksiz, güncel
ve anlaşılması kolay olan SOP’ler, afet yönetiminde oldukça iyi işlevler
görmektedirler. Afet öncesinde yazılmış SOP’ler, afet olduğu zamanki karmaşadan
kurtulmak ve daha etkin ve daha hızlı bir müdahale yapabilmek için olmazsa
olmazlardan biridir. Afet ve acil durum ortaya çıktığı anda, daha önce bir
çalışma yapılmamışsa, kurum içi ve kurumlar arası koordinasyonun zayıf
olmasından ötürü, belki de birçok hayat ve kaynak kaybedilebilecek, bir daha
geri dönülemeyecek psikolojik yaralar oluşabilecektir. SOP’lerin bütüncül bir
afet yönetimi içinde, kimin neyi, nerede ve nasıl yapacağını önceden
standartlara bağlayarak prosedürleri ortaya koyması, toplumların normal yaşama
dönmesini kolaylaştırıcı ve can ve mal kaybını en aza indirmedeki rolü
önemlidir. Çalışma sonunda, İstanbul
Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı AKOM’un kar ve kışla mücadele çalışmaları
kapsamında oldukça başarılı işler yaptığı, ancak standart uygulamaların
olmamasının çalışmalarda eksikliklere yol açtığı görülmüştür. AKOM
bünyesinde standart bir uygulama sürecinin bulunmadığı, acil durumlarda ortaya
çıkan sorunların standart uygulama süreçleriyle bertaraf edilebileceği,
standart uygulama süreçlerinin bir an evvel uygulamaya geçirilmesi gerektiği
ortaya çıkmıştır.