Türler Arası Melez (Solanum lycopersicum × Solanum habrochaites) Domates Anaçların Melez Uyuşumu ile Elde Edilen Melez Tohumların Çimlenme ve Çıkış Performanslarının Belirlenmesi

Creative Commons License

YESIRALIOGLU Ş., BALKAYA A.

Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji dergisi, cilt.14, sa.8, ss.2246-2256, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, yerli domates anaç ıslahı programı kapsamında S. lycopersicum ile yabani bir tür olan S. habrochaites arasında gerçekleştirilen türler arası melezlemelerin, melezlenebilirlik durumlarını ve elde edilen melez (F1) tohumların kalite performanslarını belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırmada 15 farklı melez kombinasyonu incelenmiştir. Melezleme başarısını belirlemek için meyve tutum oranları ve meyve başına tohum sayıları tespit edilmiştir. Bulgular, tüm kombinasyonlarda meyve tutumunun gerçekleştiğini ve başarı oranının %73 ile %90 arasında değiştiğini göstermiştir. Özellikle RSH-5 (%90) ve RSH-2 (%89) kombinasyonları en yüksek meyve tutumuna sahip hatlar olarak öne çıkmıştır. Tohum verimliliği açısından ise RSH-5 ve RSH-9 genotipleri, meyve başına 90 adetin üzerindeki tohum sayısıyla en yüksek değerleri göstermiştir. Elde edilen hibrit tohumların çimlenme ve çıkış performansları 24°C ve 27°C olmak üzere iki farklı sıcaklıkta belirlenmiştir. 27°C sıcaklığın hem çimlenme hem de çıkış süreci üzerinde daha olumlu sonuçlar verdiği, toplam çıkış oranını artırırken %50 çıkış süresini (T₅₀) kısalttığı belirlenmiştir. RSH-6 ve RSH-12 genotipleri, her iki sıcaklıkta da yüksek çıkış oranları ve hızlı gelişim performansları göstererek ticari potansiyeli en yüksek adaylar arasında yer almıştır. Sonuç olarak, bu çalışma ile belirlenen yüksek melez başarısı ve üstün tohum kalitesine sahip hatların, Türkiye’de yerli ve rekabetçi domates anaç ıslahı çalışmalarında nitelikli genetik materyaller olarak kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.
This study was conducted within the framework of a local tomato rootstock breeding program to determine the cross ability status between S. lycopersicum and the wild species S. habrochaites, as well as to evaluate the quality performance of the obtained hybrid (F1) seeds. A total of 15 different hybrid combinations were examined. Fruit set percentage and number of seeds per fruit were determined to assess hybridization success. The findings showed that fruit set occurred across all combinations, with success rates ranging from 73% to 90%. In particular, the RSH-5 (90%) and RSH-2 (89%) combinations stood out as the lines with the highest fruit set rates. In terms of seed productivity, RSH-5 and RSH-9 genotypes exhibited the highest values, producing more than 90 seeds per fruit. The germination and emergence performances of the obtained hybrid seeds were evaluated at two different temperatures, 24°C and 27°C. The results indicated that 27°C provided more favorable outcomes for both germination and emergence, increasing total emergence percentage shortening the time to 50% emergence (T₅₀). The RSH-6 and RSH-12 genotypes demonstrated high emergence rates and rapid development performance at both temperatures, placing them among the most promising candidates with commercial potential. In conclusion, the lines identified in this study with high hybridization success and superior seed quality can serve as valuable genetic materials for the development of competitive local tomato rootstocks in Türkiye.