Pirinç Arz Zinciri Aktörlerinin Sağlamlık, Uyum ve Dönüştürülebilirlik Algıları

Creative Commons License

Oğul C., Ceyhan V.

Tarım ekonomisi araştırmaları dergisi (tead), cilt.12, sa.1, ss.100-117, 2026 (TRDizin)

Özet

Arz zinciri aktörlerinin dayanıklılık algıları, arz zincirinin piyasa belirsizliklerine dayanıklılığını önemli düzeyde şekillendirmektedir. Bu sebeple, bu çalışmada, pirinç arz zinciri (PAZ) aktörlerinin dayanıklılık algılarının belirlenmesi ve dayanıklılık algısının sosyo-ekonomik değişkenlerle olan ilişkisinin analiz edilmesi amaçlanmıştır. Araştırma verileri 87 çeltik yetiştiricisinden, 18 pirinç fabrikasından, 16 pirinç toptancısından ve 16 perakendeciden anket yoluyla toplanmıştır. PAZ aktörlerinin algılanan dayanıklılıklarını ve dayanıklılık kapasitesi algılarının ortaya konulmasında dayanıklılık algısı ölçeğinden yararlanılmıştır. Dayanıklılık algısı ölçeklerinde yer alan göstergelerin, boyutların ve PAZ aktörlerinin ağırlıkları uzman görüşlerine dayalı olarak Delphi süreci yardımıyla belirlenmiştir. Araştırma bulguları, algılanan dayanıklılığı en düşük aktörlerin küçük ölçekli çeltik yetiştiricileri ve perakendeciler olduğunu, genel olarak ise zincirin piyasa belirsizliklerine karşı orta düzeyde bir dayanıklılığa sahip olduğunu göstermiştir. Aktörler tarafından algılanan sağlamlık kapasitesinin, uyum ve dönüştürülebilirlik kapasitelerinden daha yüksek olduğu saptanmıştır. Modern teknolojileri benimseyen, dijitalleşmeye önem veren ve stratejik planlama yapan profesyonel aktörlerin dayanıklılık kapasiteleri daha yüksektir. Plansızlık ve geleneksel yöntemlere bağlılık en temel kırılganlık sebepleridir. Çeltik yetiştiricisi düzeyinde genç işgücü ve aile içi dayanışmanın kırılganlığı azalttığı, tüketiciye yakın aktörlerde ise veriye dayalı çevik yönetim anlayışına geçişin algılanan dayanıklılığı artırdığı tespit edilmiştir. Araştırma bulgularına dayanarak, geleneksel teşvikler yerine her aktör grubuna özgü stratejiler geliştirilmesi ve PAZ aktörlerinin kendi arasındaki etkileşimin ve yardımlaşmanın artırılmasına yönelinmesi önerilmektedir. Samsun ili pirinç arz zincirinin algılanan dayanıklılığının artırılması için çeltik yetiştiricileri için eğitim ve danışmanlık odaklı desteklere ağırlık verilmeli ve pirinç fabrikası, pirinç toptancısı ve perakendeci düzeyinde, envanter yönetimi yaygınlaştırılmalı, hassas tarım teknolojilerinin kullanımı teşvik edilmeli ve blok zincir tabanlı takip sistemlerinin oluşturulması için düşük faizli teknoloji kredileri verilmelidir.
The resilience perceptions of supply chain actors significantly shape the supply chain’s resilience to market uncertainties and shocks. The study, therefore, aimed to determine the resilience perceptions of rice supply chain (RSC) actors and analyze the relationship between resilience perception and socio-economic variables. Research data were collected from 87 rice farmers, 18 rice mills, 16 rice wholesalers, and 16 retailers by using well-designed questionnaires. A resilience perception scale was used to determine the perceived resilience and resilience capacity of RSC actors. The weights for the indicators, dimensions, and RSC actors included in the resilience perception scales were elicited through a Delphi process based on expert opinions. The research findings showed that small-scale paddy farmers and retailers had the lowest perceived resilience, while the chain generally possessed a moderate level of perceived resilience against market uncertainties. It was found that the perceived robustness capacity of the actors was higher than that of adaptability and transformability. Professional actors who embrace modern technologies, prioritize digitalization, and engage in strategic planning have higher perceived resilience capacities. Lack of planning and adherence to traditional methods were the most fundamental causes of vulnerability. Young workforce and family solidarity reduced vulnerability at the paddy farmer level, while a shift to data-driven agile management increased perceived resilience among actors closer to the consumer. Based on the research findings, it is recommended that instead of traditional incentives, strategies tailored to each actor group are developed, and that interaction and cooperation among RSC actors are increased. To increase the perceived resilience of the rice supply chain in Samsun province, emphasis should be placed on training and consultancy-focused support for paddy farmers. For processors, wholesalers, and retailers, inventory management should be widespread, the use of precision agriculture technologies should be encouraged, and low-interest technology loans should be provided to create block chain-based tracking systems.