Asarkale Kazılarında Orta Çağ’a Ait Öncül Veriler
30. orta çağ ve türk dönemi kazıları ve sanat tarihi araştırmaları sempozyumu, İzmir, Türkiye, 14 - 17 Ekim 2026, (Yayınlanmadı)
- Yayın Türü: Bildiri / Yayınlanmadı
- Basıldığı Şehir: İzmir
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Ondokuz Mayıs Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Asarkale, sahip olduğu jeostratejik konumuyla antik dönemden itibaren Kızılırmak Nehri’nin Karadeniz’e dökülmeden önceki bölgedeki savunma ağlarının ve kontrol mekanizmalarının en önemli halkalarından birini oluşturmaktadır. Kale ve yakın civarındaki unsurlar literatürde ağırlıklı olarak Hellenistik Dönem ve Pontus Krallığı ile ilişkilendirilmesine rağmen, Orta Çağ boyunca da stratejik önemini korumuş ve kesintisiz iskan görmüştür. Bu çalışma, Asarkale’de yürütülen güncel arkeolojik kazılarda açığa çıkarılan Orta Çağ evresini kuramsal bir çerçeveye oturtmayı amaçlamaktadır. Kalenin antik dönem askeri mimarisinden Orta Çağ tahkimat sistemine geçişte geçirdiği stratigrafik ve fonksiyonel dönüşüm, Karadeniz jeopolitiği bağlamında ele alınmıştır. Literatürdeki bölgesel boşluğu doldurması açısından bu öncül veriler, Kuzey Anadolu’nun Orta Çağ askeri yapılanmasını, savunma stratejilerini ve sosyo-ekonomik ağlarını anlamak adına önem taşımaktadır. Metod ve bulgular / Methodology and findings. Çalışmanın metodolojisini; kazı alanında yürütülen stratigrafik kazılar, mimari belgeleme çalışmaları ve ele geçen küçük buluntuların tipolojik-kronolojik analizleri oluşturmaktadır. Kazılarda elde edilen veriler, kalenin Orta Çağ savunma ve günlük yaşam dinamiklerini somut bir şekilde ortaya koymaktadır. Mevcut savunma sisteminin omurgasını oluşturan sur duvarlarının ve burçların büyük oranda Orta Çağ’da yenilenerek veya eklemelerle aktif olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. Kalenin lojistik altyapısını ve uzun süreli kuşatmalara karşı direncini belgeleyen iki adet sarnıç, dönemin su yönetimi ve savunma stratejileri açısından hayati bulgular arasındadır. Askeri hareketliliği ve kalenin garnizon niteliğini kanıtlayan gülleler, ok uçları ve okçuluk ritüelleri/askeri elitlerle doğrudan ilişkili bir zihgir, kalenin yoğun bir askeri faaliyete sahne olduğunu göstermektedir. Bu askeri verilerin yanı sıra, kazılarda ele geçen Orta Çağ’a ait sikkeler kalenin kronolojik sınırlarını çizerken; seramik, cam ve metal buluntulardan oluşan zengin maddi kültür repertuarı, kaledeki günlük yaşamın niteliğini belgelemektedir. Sonuç ve öneriler / Conclusion and recommendations. Asarkale kazılarından elde edilen öncül veriler, kalenin sadece erken dönemlerle sınırlı bir savunma alanı olmadığını, Orta Çağ’da da surları, burçları, sarnıçları ve güçlü garnizonuyla aktif bir savunma üssü olarak işlev gördüğünü kanıtlamaktadır. Ele geçen askeri unsurlar ve zengin buluntu topluluğu, yerleşimin bölgedeki siyasi ve askeri kırılma noktalarındaki rolünü netleştirmektedir. Bu sonuçlar ışığında, gelecekte Orta Çağ katmanlarının daha geniş alanlarda incelenmesi hedeflenmektedir. Ayrıca, Asarkale’den elde edilen verilerin Kızılırmak Nehri havzasındaki ve bölgedeki diğer çağdaş kalelerle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi, bölgenin askeri arkeolojisine dair daha bütüncül bir model sunacaktır.