Çörek Otu Yağı ve Zencefil Ekstraktının, EnfekteFare Modelinde Toxoplasma gondii’ye KarşıPrimetamin-Sülfadiazin Kombinasyonu ile Etkinliği
MIKROBIYOLOJI BULTENI, cilt.60, sa.4, ss.507-518, 2026 (SCI-Expanded, Scopus)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 60 Sayı: 4
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.5578/mb.20260449
- Dergi Adı: MIKROBIYOLOJI BULTENI
- Derginin Tarandığı İndeksler: Scopus, Science Citation Index Expanded (SCI-EXPANDED), EMBASE, PubMed
- Sayfa Sayıları: ss.507-518
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Ondokuz Mayıs Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Toksoplazmozis, Toxoplasma gondii protozoonu tarafından oluşturulan parazitik bir enfeksiyondur. Primetamin (PYR) ve sülfadiazin (SDZ) kombinasyonu, tedavide halen ilk ve en etkili seçenektir. Bu ilaçlar, birçok hastada ciddi yan etkilere neden olmakta ve tedavide aksaklıklar yaşanmaktadır. Bu nedenle, toksoplazmozis tedavisinde etkili ve daha az yan etkisi olan tedavi protokollerine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışmada, standart PYR+SDZ kombinasyonu ile karşılaştırıldığında, immünomodülatör ajanlar Nigella sativa (çörek otu) yağı (NSO) veya Zingiber officinale (zencefil) metanolik ekstraktı (ZOME)'nın, tek başına ve PYR+SDZ ile birlikte uygulanmasının, T.gondii virülan RH suşu ile enfekte edilmiş fare modelinde sağkalım oranları üzerindeki etkilerini değerlendirmek amaçlanmıştır. Çalışmada toplam 15 fare grubu, intraperitoneal yolla 105 T.gondii takizoiti ile enfekte edilerek 30 gün süreyle izlenmiştir. Çalışma enfeksiyondan 24 saat sonra başlanarak 10 gün boyunca oral yolla uygulanan tedavi rejimleri; tam-doz PYR+SDZ (12.5+200 mg/kg/gün), yarım doz PYR+SDZ (6.25+100 mg/kg/gün), NSO (1700 mg/kg/gün ve 850 mg/kg/gün), ZOME (400 mg/kg/gün ve 200 mg/kg/gün) ile bunların çeşitli kombinasyonlarını ve tedavi uygulanmayan kontrol grubunu içermektedir. Bulgular NSO ve ZOME'nin monoterapi olarak kullanıldığında (Grup 11, 12, 13 ve 14) ölümü önlemediğini, 9-10. günlerde yüzde sıfır sağkalım gözlendiğini ve bu durumun tedavi uygulanmayan kontrol grubuna (Grup 15) benzer olduğunu göstermiştir. Standart tam doz PYR+SDZ (Grup 1) orta düzeyde koruma sağlamış olup 30. günde %33.3 sağkalım oranı ile sonuçlanmıştır. Buna karşın yarım doz PYR+SDZ (Grup 2) etkisiz kalmış ve 20. günde yüzde sıfır sağkalım gözlenmiştir. Bitkisel ekstraktların PYR+SDZ ile birlikte uygulanması sağkalım oranlarını büyük ölçüde artırmıştır. Dikkat çekici olarak, Grup 7'de tam doz PYR+SDZ'nin ZOME (400 mg/kg/gün) ile kombinasyonu, 30. günde %88.8 ile en yüksek sağkalım oranını sağlamış olup bu oran PYR+SDZ'nin tek başına kullanımına kıyasla anlamlı düzeyde artış göstermiştir (p< 0.05). Grup 3'te tam doz PYR+SDZ'nin NSO (1700 mg/kg/gün) ile birlikte uygulanması %66.6'lık bir hayatta kalma oranıyla sonuçlanmıştır. Yarım doz PYR+SDZ ile birlikte kullanıldığında, Grup 9'da ZOME (400 mg/kg/gün) eklenmesi %55.5 sağkalım, Grup 5'te ise NSO (1700 mg/kg/gün) eklenmesi %44.4 sağkalım sağlamıştır. Grup 6'da ise yarı doz PYR+SDZ ve NSO kombinasyonuyla bile hayatta kalma oranı %44.4 olarak gerçekleşmiş olup bu da tek başına uygulanan yarı doz geleneksel tedaviye kıyasla belirgin bir iyileşme sağlamıştır (p< 0.05). Sonuç olarak, bu çalışma standart PYR+SDZ tedavisinin T.gondii enfeksiyonuna karşı etkinliğini doğrulamakta ve NSO veya ZOME ile kombine edilmesinin sağkalımı anlamlı biçimde artırdığını göstermektedir. Özellikle tam doz ZOME kombinasyonu ile elde edilen belirgin yarar, bu ajanın antioksidan ve immünomodülatör mekanizmalar aracılığıyla güçlü bir yardımcı tedavi potansiyeline sahip olduğunu desteklemektedir. Bitkisel ajanların azaltılmış dozda kemoterapi ile sinerjistik etki göstermeleri, ilaç toksisitesini azaltmaya yönelik klinik açıdan anlamlı bir yaklaşım sunmaktadır.