Akademik Veri Yönetim Sistemi
Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, ss.220-229, 2024 (TRDizin)
Ziya Gökalp, düşünce dünyasında önemli bir yer tutan edebiyatı harsın işlevsel bir kolu olarak görür. Yaşadığı yıllarda Türk milletinin içine düştüğü zorluklar döneminin birçok aydını gibi onu da etkiler ve her koşulda milleti ayakta tutacak bir ufuk aramasına sebep olur. Ata yurdu Orta Asya’dan Türkiye Türklüğüne taşıdığı -Turan, Kızılelma, Ötüken, Ergenekon- metaforları yeni bir ütopya kurmak için kullanır. Gökalp’in şiirinin coğrafyasını genişleten bu çabası, Türk edebiyatının uzak geçmişinde kalan kurucu metinlerin araştırılması, bulunması ve edebî üretimde yeniden kullanılmasının yolunu açar. Müellifin şiir dünyasında kurduğu zaman ve mekân anlayışı, edebiyat dünyasında yadırganmadan kabul edilir ve tesiri uzun soluklu olur. Türk edebiyatında güncelliğini koruyan bu etkinin farklı yönlerden değerlendirilmesi elzemdir. Bu araştırmada, Ziya Gökalp’in şiirlerinde geçen yer adlarından hareketle şairin ilhamını harekete geçiren mitolojik coğrafyanın sınırları bulunmaya çalışıldı. Şiirlerinde zaman olarak zikredilen hadiselerin mekânı ile Anadolu’nun bulunduğu şartlar arasında anlamlı bir ilişkinin olup olmadığı dikkate alındı. Bu araştırma, bilişsel açıdan kurtuluş mitini çağrıştıran metaforların Türk düşüncesinde muhafaza edildiğini göstermiştir.