Yaşam Döngüsü Değerlendirmesinde Bir Etki Kategorisi Olarak Abiyotik Kaynak Tükenmesi: Kavramsal Bir Derleme


Creative Commons License

Çolak A., coruh s.

Karadeniz Fen Bilimleri Dergisi, cilt.15, sa.4, ss.1713-1729, 2025 (TRDizin) identifier

  • Yayın Türü: Makale / Tam Makale
  • Cilt numarası: 15 Sayı: 4
  • Basım Tarihi: 2025
  • Doi Numarası: 10.31466/kfbd.1760000
  • Dergi Adı: Karadeniz Fen Bilimleri Dergisi
  • Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
  • Sayfa Sayıları: ss.1713-1729
  • Ondokuz Mayıs Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Yaşam döngüsü değerlendirmesi (YDD), ürün ve hizmetlerin çevresel etkilerini bütüncül bir yaklaşımla analiz etmeye olanak tanıyan önemli bir yöntemdir. YDD’nin etki değerlendirme aşamasında yer alan abiyotik kaynak tükenmesi kategorisi, yenilenemeyen doğal kaynakların sınırlılığına dikkat çekerek sürdürülebilir kaynak yönetimi açısından kritik bilgiler sunar. Ancak mevcut çalışmalar, bu kategorinin çoğu zaman ikincil önemde bir çıktı olarak raporlandığını, nadiren yorumlandığını ve karar destek süreçlerine entegre edilmediğini ortaya koymaktadır. Ayrıca karakterizasyon modelleri arasındaki farklılıklar, yerel veri eksiklikleri ve kritik hammaddelere yönelik vaka çalışmalarının yetersizliği bu kategorinin güvenilirliğini ve uygulanabilirliğini sınırlamaktadır. Bu derleme çalışması, abiyotik tükenme kategorisinin kavramsal çerçevesini ve metodolojik altyapısını inceleyerek mevcut sınırlılıkları ve araştırma boşluklarını ortaya koymaktadır. Çalışma, model harmonizasyonu, yerel veri tabanlarının geliştirilmesi, kritik hammadde odaklı analizlerin artırılması ve politika entegrasyonunun güçlendirilmesi gibi öneriler sunarak bu kategorinin yalnızca teknik bir gösterge olmaktan çıkarılıp, kaynak güvenliği ve sürdürülebilirlik stratejileri için etkin bir karar destek aracı hâline gelmesine katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Life Cycle Assessment (LCA) is a widely used method that enables a comprehensive evaluation of the environmental impacts of products and services. The abiotic resource depletion category, included in the impact assessment phase of LCA, highlights the finiteness of non-renewable natural resources and provides critical insights for sustainable resource management. However, existing studies show that this category is often reported as a secondary result, rarely interpreted, and insufficiently integrated into decision-making processes. Furthermore, inconsistencies between characterization models, a lack of local data, and the limited number of case studies focusing on critical raw materials restrict the reliability and applicability of this category. This review examines the conceptual framework and methodological background of the abiotic resource depletion category, revealing current limitations and research gaps. It aims to contribute to transforming this category from a purely technical indicator into an effective decision-support tool for resource security and sustainability strategies by proposing model harmonization, developing local databases, increasing case studies on critical raw materials, and strengthening integration with policy processes.