Kentsel Kamusal Yer, Mekânsal Dönüşüm ve Gündelik Atmosfer: Atakum Sahili Örneği

MSGSÜ Sosyoloji Konferansı, İstanbul, Türkiye, 5 - 07 Aralık 2024, ss.38, (Özet Bildiri)

Bu araştırma kentsel kamusal yerler ve duygu arasındaki ilişkinin

işleyişine odaklanır ve bu ilişkiye işaret etmek için atmosfer kavramını

merkeze alır. Atmosferin sosyal bilimlerde hem mekânın özneyi aşan,

duygulanımsal niteliği olarak kavramsallaştırılması hem de özellikle 1980

sonrası yerlerin tüketim nesnesi olarak dönüştürülmesi örneklerinde

estetik, duyumsallık gibi niteliklerle özdeşleştirilerek giderek daha çok

öne çıkan bir unsur haline gelmesi kavramı bu araştırma için merkeze

taşımıştır. Yere dair anlatılarda duygular doğrudan ifade edilmese de

atmosferi işaret eden “hava”

“ambiyans” gibi kavramlarla işaret edilir. Bu

araştırmanın odaklandığı Samsun'un 2000’li yıllar boyunca yeniden

yaratılan Atakum Sahili’nin bir kent parkına dönüşme hikayesi atmosferin

mekânsal düzenlemelerde giderek daha fazla dikkate alınan bir unsur

olmasına örnek oluşturur. Araştırma için bu sahilde etnografik bir saha

çalışması gerçekleştirilmiştir. Sahil müdavimleri ve ziyaretçileri arasında

yapılan iki yıla yayılan katılımcı gözlemin yanı sıra, sahilin yeniden

düzenlenme sürecinde hazırlanan raporlar, uzmanlarla ve sahil

kullanıcılarıyla görüşmeler bu saha çalışmasına dahil edilmiştir. Uzun

yıllar bir sayfiye olarak kullanılan Atakum sahil şeridinde Samsun

Büyükşehir Belediyesi’nin başlattığı sahil düzenleme çalışmaları, ilk

etapta kent kamusallığını canlandırmaktan ziyade turizm mekanlarına

egemen (duyusal) estetik ve (duygulanımsal) atmosferi yaratmayı

hedefler. Sahildeki dönüşüm planlandığı gibi uluslararası çapta bir turistik

ilgi uyandırmakta başarılı olmaz, fakat kent içinde önemli bir yankı

uyandırır ve kısa sürede kent sakinlerinin gözde kamusal mekânı, bir kent

parkı olarak sahiplenilir. Sahil lüks tüketim sembolleri etrafında

düzenlense de bu düzenleme sahili dolaşıma açarken kent sakinlerinin

ucuz ve makbul sayılacak eğlencesi için de alan açar. Bu çalışma Atakum

Sahili’nin düzenlenmesine ve gündelik yaşantısına dair anlatılarda

atmosfer ifadelerine odaklanmıştır. Bu bağlamda sahilin müdavimleri

tarafından vurgulanan ve sahiplenmenin bir anahtarı olarak öne çıkan

rahatlık atmosferi, hem bir Akdeniz ideali etrafından kurulan yeni maddi

düzen hem kent parkı olarak kullanımlarıyla şekillenir. Bu sunu atmosferin

kamusal yerlerin kurgulanmasında ve deneyimlenmesinde merkezileşen

rolünün kentsel mekân politikaları açısından ne ifade ettiğini

tartışacaktır.