ELEKTRONİK SİGARA KULLANICILARINDA SİGARAYI BIRAKMA NİYETİ VE HAZIRBULUNUŞLUĞUN YORDAYICILARI
19TH INTERNATIONAL İSTANBUL SCIENTIFIC RESEARCH CONGRESS, İstanbul, Türkiye, 28 - 30 Nisan 2026, ss.644-664, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Doi Numarası: 10.30546/19023.978-9952-8545-4-1.20980.
- Basıldığı Şehir: İstanbul
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.644-664
- Ondokuz Mayıs Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Sigarayı bırakma niyeti ve bırakmaya hazır bulunuşluk, değişim sürecini kavramsallaştıranTransteoretik Model çerçevesinde bağımlılık davranışının dönüşümünde kritik bir rol üstlenmektedir. Modelin üçüncü aşaması olan hazırlık evresinde konumlanan bu yapılar, bireysel faktörler, ürün özellikleri ve psikolojik belirtilerle karmaşık bir etkileşim içindedir. Bu bağlamda, farklı ürün kullanım örüntülerinin söz konusu yapılar üzerindeki yordayıcı etkisinin belirlenmesi, müdahale programlarının tasarımı açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma, elektronik sigara kullanan genç ve genç yetişkin bireylerde sigarayı bırakma niyeti ile bırakmaya hazır bulunuşluğun yordayıcılarını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, çevrimiçi anket yöntemiyle yürütülen kesitsel tarama deseninde tasarlanmış, amaçlı örnekleme yoluyla ulaşılan, toplam 558 (333 kadın ve 225 erkekten) katılımcıdan veri toplanmıştır. Örneklem üç farklı gruptan oluşmaktadır: geleneksel sigara kullanıcıları (n=363), çift kullanıcılar (n=95) ve elektronik sigara kullanıcıları (n=100). Bu çalışma kapsamında veriler ve hipotezler yalnızca elektronik sigara kullanıcıları (n=100) grubunda sınanmıştır. Veri toplama aracı olarak E-Sigara Bağımlılığı Ölçeği, Kısa Semptom Envanteri, Sigarayı Bırakma Niyeti Ölçeği ve Sigarayı Bırakmaya Hazır Bulunuşluk Ölçeği kullanılmıştır. Elektronik sigara kullanıcısı grubu üzerinde gerçekleştirilen regresyon analizleri, sigarayı bırakma niyetinin bırakmaya hazır bulunuşluk tarafından pozitif yönde yordandığını ortaya koymaktadır. Buna karşın psikolojik bağımlılık ve psikolojik belirtilerin niyet üzerinde anlamlı bir yordayıcı etkisi bulunmamaktadır. Dikkat çekici bir bulgu olarak, alkol kullanımının ise sigarayı bırakma niyetini pozitif yönde yordadığı saptanmıştır. Bırakmaya hazır bulunuşluk açısından ise bağımlılığın negatif, bırakma niyeti ise pozitif yordayıcı olduğu belirlenmiştir. Bu bulgular, bırakmaya hazır bulunuşluk ile daha önceki bırakma girişimlerinin elektronik sigara kullanıcılarında bırakma sürecinin anlamlı göstergeleri olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuçlar, psikolojik bağımlılık ve davranışsal faktörlerin bu özgül grupta üstlendiği karmaşık role dikkat çekmektedir. Söz konusu dinamiklerin anlaşılması, elektronik sigara bırakma sürecine yönelik kanıta dayalı ve hedefe odaklı müdahale stratejilerinin geliştirilmesi açısından büyük önem taşımakta; bu yönüyle bağımlılık tedavisinin daha geniş çerçevesine de katkı sunmaktadır.
Quit intention and readiness to quit play a critical role in the Transtheoretical Model's conceptualization of the process of change. These constructs, situated in the preparation stage, the third stage of the model, are embedded in a complex interaction with individual factors, product characteristics, and psychological symptoms. In this context, identifying the predictors of these constructs across different product use patterns is of considerable importance for the design of intervention programs. This study aims to examine the predictors of quit intention and readiness to quit among young and young adult individuals who use electronic cigarettes. The research was designed as a cross-sectional survey conducted via an online questionnaire; a total of 558 participants (333 women and 225 men) recruited through purposive sampling The sample consisted of three distinct groups: combustible cigarette users (n=363), dual users (n=95), and electronic cigarette users (n=100). For the purpose of this study, data and hypotheses were tested specifically and exclusively on the electronic cigarette user group (n=100). The Electronic Cigarette Dependence Scale, Brief Symptom Inventory, Smoking Cessation Intention Scale, and Readiness to Quit Smoking Scale were administered as data collection instruments. Regression analyses conducted on the electronic cigarette user group revealed that quit intention was positively predicted by readiness to quit. In contrast, psychological dependence and psychological symptoms were not significant predictors of intention. Notably, alcohol use showed a positive prediction. Regarding readiness to quit within this specific group, dependence emerged as a negative predictor, whereas quit intention was positive predictors. These findings demonstrate that readiness to quit and previous quitting attempts are significant indicators of the cessation process among electronic cigarette users. The results highlight the complex role of psychological dependence and behavioral factors in this specific group. Understanding these unique dynamics is essential for developing evidence-based and targeted intervention strategies for electronic cigarette cessation, contributing to the broader framework of addiction treatment.