Akademik Veri Yönetim Sistemi
Diğer, ss.1-5, 2026
Her ülkede gençler kendi yönetimini ve ülkesini eleştirebilir. Ama bizdeki durum çok farklı. Bizde her olumlu bilgiyi sistematik biçimde inkâr etmeye dair yaygın bir tutum var. Türkiye'deki gençlerin önemli bir kısmı için eleştiri, eleştiri konusunu düzeltmekten çok haklı çıkmak için yapılıyor. Bu yüzden haksız çıkmamak için eleştirilen konu ölümüne savunuluyor. Bu yüzden eleştirilen konunun doğru olma ihtimali ile de kavga ediliyor.
Prof. Dr. Bayram Özer/ Ondokuz Mayıs Üniversitesi
Türkiye'de özellikle lise ve üniversite öğrencilerinde gözlemlediğim ruh hâlini şöyle tanımlarsam büyük ihtimalle yanlış olmaz: Mevcut lise ve özellikle üniversite nesli bütün Türkiye'nin kendilerine borçlu olduğunu düşünüyor. Ama anladığım kadarıyla bu basit bir memnuniyetsizlikten kaynaklanmıyor. Bayağı köklü ve yerleşik zihinsel bir algı ve kimlik haline gelmiş. Çünkü bu gençlerin önemli bir kısmı büyük bir fedakarlık yaptıklarını ama fedakarlıklarının bilinmediğini ve kendilerine haksızlık yapıldığını düşünüyor. Ama bu gençlerin yaşam koşulları, eğitim olanakları, iletişim imkânları ve bireysel özgürlükler açısından bakıldığında Türkiye'nin şimdiye kadar yetiştirdiği en rahat kuşak olduğu görülecektir. Buna rağmen yaygın bir şikâyet dili hâkim ve bunu ne anlamak ne de anlamlandırmak mümkün.
Niye kızgın bu gençler?
Niye kendilerini mağdur edilmiş hissediyorlar?
Yalan bilgiye inanmaya niye bu kadar istekliler?
Niye doğruları reddediyorlar?
Sürekli "gençlerin dilini anlamak gerek" diye bir söylem var ortalıkta ve bu yüzden kendimi zorluyorum. Ama aklıma uymayan, zihnimi kurcalayan ve ne kadar zorlasam da anlam veremediğim eleştirilerle karşılaşıyorum. Mesela birazcık ülkede olup biten iyi şeylerden bahsedince "Siz TOG da alısınız" muhtemelen diyor bir öğrenci. Araba alacaksam tercihimin pek tabii ki TOG olacağını söylediğimde de müstehzi bir şekilde gülüyor. Ve kendisini vatansever, beni ise gelenekçi ve hükümet yandaşı olarak etiketliyor.
Her türlü fırsatta ve konu uygun olsun ya da olmasın dersle ilgili entelektüel bir tartışmada konuyu siyasete ve oradan da kendi toplumunu ve belli bir siyasi görüşü küçümsemeye getiriyor.
Fikri yok sosyal medya dili var
Entelektüel hiçbir tartışma yapamayan ve fikri olmayan bu gençlerin her birinin güncel siyaset ve politik konularda ve neredeyse tamamı muhalif yüzlerce fikri var. Ama tamamı sosyal medya söylemi ve dili ile. Doğruluğu yanlışlığı önemli olmayan ve önemli bir kısmı yanlış olan, içinde fikir ve düşünce barındırmayan dedikodu kabilinden söylemler. Ve bu dil geçici bir hoşnutsuzluktan ziyade kalıcı bir mağduriyet olarak zihinlerine yerleşmiş durumda.
Kendilerini mağdur olarak görüyorlar.
Niye mağdurlar?
Onun net cevabı yok.
Niye haklılar?
Onun da tam cevabı yok.
Ama onlar var sanıyor.
Doğru sandıkları şeylerin ekseriyetinin yanlış, çarpıtılmış ya da bir mağduriyet sebebi ve onların haklı olduğunu göstermediğini bilmiyorlar.
Ama bu kutuplaşmış ve kamplaşmış ortamda kendilerini bir taraf olarak görüyorlar ve bu taraf ise kendilerince ezilenlerin tarafı.
Kendilerince zayıfın yanında durarak, bir davaya sahip çıktıklarını sanıyorlar. Ama asıl mağduriyeti kendilerinin oluşturduğundan haberleri yok. Çünkü zihinsel olarak o kadar yetkin değiller hala.
Çarpık algı dünyasının hayali kahramanları
Başka bir dikkat çekici konu ise bu mağduriyetin hissedilmesinden öte sorgulanmadan benimsenmesi ve kendilerini bu şekilde ifade ediyor olmaları. Yani bir nevi kimliklerini bu mağduriyetle ifade etmeleri. Bu ruh hâlinin yöneldiği başlıca hedef ise devlet. Devlet şimdiki gençlerin zihninde kişisel başarısızlıkların, gerçekleşmeyen beklentilerin ve geleceğe dair belirsizliklerin tek sorumlusu hâline gelmiş durumda. Bunun böyle olduğuna iman etmiş durumdalar ve öyle olmadığını teklif dahi etmek yasa dışı ve suç onlar için. Bu yüzden mültecilere yönelik büyük bir tepki içindeler. Çünkü kendilerine ait olduğunu düşündükleri imkânların başkalarına verildiğine inanıyorlar. Ve bunu destekleyen her türlü yalan ya da yanlış bilgiyi daha fırından çıktığı anda iftara son bir dakika kalmış gibi daha küreğin üzerinde iken satın alıyorlar. Hatta sırada bekliyorlar bu bilgiler için. "Daha yok mu?" diye kızıyorlar, yeteri kadar kendi istedikleri gibi yalan bilgi üretilmezse. Ve kendilerinin de oluşmasına hizmet ettikleri bu çarpık algı dünyası içerisinde kendilerini sistematik bir haksızlığın içinde büyük mücadeleler veren kahramanlar olarak görmeye başlıyorlar.
Bu algı neredeyse her seferinde hiçbir gerçekliği olmayan ama sürekli tekrar eden yalan, karalama amaçlı söylemlerle besleniyor.
Doğruyu dinlemek istemiyorlar
En son örneği Şırnak Üniversitesi Rektörü'nün yaptığı iddia edilen açıklamada oldu. Hiç olmayan bir açıklama üzerinden bir şekilde akademisyen olmak isteyen genç bir anda kendisini mağdur edilmiş hissetmeye başladı. Çünkü rektörün biri YÖK başkanının bir açıklamasına dayanarak güya açık bir şekilde akademisyenlere "Ben istediğimi alırım, istemediğimi almam. Ben ne istiyorsam o olur şeklinde bir açıklama yapmış. Bu yalan bilgi ortalığa saçıldıktan sonra onun yalan olduğunu söylediğiniz anda sizi linç edecek kadar kızgın ve mağdur bir grupla karşılaşıyorsunuz. Ve bu grup doğruyu dinlemeye kesinlikle razı değil. İnandığı yalanın haricinde hiç kimsenin söylediğine inanmıyor. Ve bu çarpık durumu da normalleştirmiş. Bu normalin içinde bir dünyada anormal bir şekilde yaşıyor.
Bütün bunlardan daha da sorunlu başka bir durum ise Türkiye'ye dair olumlu herhangi bir gelişmenin neredeyse refleksif biçimde reddedilmesidir. Ülkede iyiye giden bir iş, başarıyla tamamlanan bir proje ya da olumlu bir toplumsal değişim gündeme geldiğinde, bunun ya önemsiz olduğu ya da mutlaka gizli bir çıkar ilişkisi barındırdığı şeklinde yorumlanması durumun ne kadar vahim olduğunu gösteriyor. Buna karşılık ülkeyi geri kalmış, yozlaşmış ve kendi halkına karşı adaletsiz olarak betimleyen her tür iddia, doğruluğu araştırılmaksızın benimseniyor. Buradan da anlaşılıyor ki asıl mesele bilgi eksikliğinden çok bir körlükle ilgili.
Çünkü gerçeklik önceden kabul edilmiş bir anlatıya uymadığı anda değersizleştiriliyor. Gerçeği savunmak yaftalanıyor ve savunanlar suçlanıyor.
Ülkeyi terk etme hayali
Bu tabloya baktığımda basit bir aidiyet problemi gibi gelmiyor bana. Gençler eğitim görmek, okula gidip gelmek ve bunun için kamu kaynaklarını kullanmayı zihinlerinde büyük bir özveri olarak kodlamışlar. Kendilerini ülkeleri için çalışıyor sanıyorlar. Ülke kaynaklarını tüketmekten başka bir şey yapmadıklarını bilmeden. Bunları ülke için değil ülke kaynaklarını hoyratça ve kadir kıymet bilmeden kullanarak kendiniz için yapıyorsunuz derseniz sizinle kavga ediyorlar. Bunun yerine ülkeye somut bir katkı sağlama, üretme, sorumluluk alma ve bir işin ucundan tutma ya da bir iyilik için çaba göstermelerinin gerektiği gibi bir düşüncenin alemlerinde hiç olmadığını görüyorum. Hatta kendi eğitimini aldıkları mesleği öğrenmek ve kendilerini geliştirmek için bile hiçbir fedakarlık yapmaya niyetleri yok. Dört yıl boyunca üniversiteye gidip gelsinler, dört yılın sonunda diplomalarını alsınlar ve diplomayı aldıkları anda birileri gelsin onları bulsun ve hak ettikleri işi onlara versinler diye bekliyorlar. Eğer diplomayı aldıkları anda hak ettikleri işi onlara veren biri olmazsa, başta devlet olmak üzere, aileleri de içinde olmak üzere herkesi suçlamak için hazırda bekliyorlar. Ve ilk fırsatta ülkeyi terk etmenin en doğru yol olduğunu, çünkü kıymetlerinin bilinmediğini söylenmeye başlıyorlar. Tuhaf ama bu kadar manipüle edildikten sonra anlaşılabilecek bir bozuk düşünce yapısı. Bu düşünce dünyasının nasıl oluştuğu apayrı bir konu ama baş sorumlu büyük ihtimalle medyanın her türlüsü diyebiliriz.
Rezil içerikleri olan sabah kuşağı programları, hiçbirinde normal insan ilişkilerinin işlenmediği, tamamı insan aklının alamayacağı kadar çarpık ilişkilerin işlendiği diziler, komedi ve eğlence uğruna bütün değerlerimizi ve sosyolojik gerçeklerimizi değersizleştiren güldür güldürebildiğin kadar gerisi boş programları, şov ve komedi programları, sokaklarda insanları birbirine düşüren provokatif sokak röportajları, ülkedeki her türlü hassas konudaki sorunlu olayları gündeme taşıyan haber gibi görünen dedikodu programları gibi aslında kontrol edilmesi gereken ama tamamen kontrolsüz şekilde hayatımızın her yerinde olan programları sayabiliriz. Özellikle sosyal medyanın sürekli öfke, karşılaştırma ve aşağılanmışlık duygusu üreten yapısı da bu zihinsel iklimi beslemiş görünüyor.
Ama meseleyi yalnızca dış etkenlere bağlamak kolaycılık olur. Sanırım gençlerde emek ile karşılık arasındaki ilişki kopuk ya da hiç kurulmamış. Yani bu gençler başarının zaman ve çabayla ilgili olduğunu anlayamıyorlar. Her türlü hayal kırıklıklarını sistemsel ve yapısal bir adaletsizlik olarak ve kendilerine karşı yapılan bir eylem olarak algılıyorlar. Bu tabloyu bir hastalık olarak nitelendirmek abartılı görünebilir ama durum galiba biraz öyle. Hastalıklı bir durumla karşı karşıyayız yani. Ve hatta bu hastalık sanki Türkiye'ye özgü. Çünkü her ülkede gençler kendi yönetimini ve ülkesini eleştirebilir. Ama bizdeki durum çok farklı. Bizde her olumlu bilgiyi sistematik biçimde inkâr etmeye dair yaygın bir tutum var. Türkiye'deki gençlerin önemli bir kısmı için eleştiri, eleştiri konusunu düzeltmekten çok haklı çıkmak için yapılıyor. Bu yüzden haksız çıkmamak için eleştirilen konu ölümüne savunuluyor. Bu yüzden eleştirilen konunun doğru olma ihtimali ile de kavga ediliyor. Bu noktada asıl mesele gençlerin haksız olup olmadığı tartışmasından ziyade, bu kesin inanç hâlinin nasıl üretildiği
ve nasıl düzeltilip değiştirileceği olmalıdır.
Bunu başka bir yazıda tartışalım.
The Endless Troubles of the Most Comfortable Generation
In every country, young people may criticize their government and their country. But the situation here is very different. There is a widespread tendency to systematically deny every piece of positive information. For a significant portion of young people in Türkiye, criticism is not aimed at improving what is criticized, but at proving oneself right. For this reason, in order not to be proven wrong, the criticized issue is defended at all costs. As a result, even the possibility that the criticized issue might be correct is fought against.
If I were to describe the state of mind I observe especially among high school and university students in Türkiye, I would probably not be wrong in saying this: the current high school and particularly the university generation believes that the whole of Türkiye owes them something. As far as I can tell, however, this does not stem from simple dissatisfaction. It has become a deeply rooted and established mental perception and identity. Because a significant portion of these young people think that they have made great sacrifices, that these sacrifices are not recognized, and that they are being treated unfairly. Yet when their living conditions, educational opportunities, communication possibilities, and individual freedoms are considered, it becomes clear that they are the most comfortable generation Türkiye has ever raised. Despite this, a pervasive language of complaint dominates, and it is neither possible to understand nor to make sense of it.
Why are these young people angry?
Why do they feel victimized?
Why are they so eager to believe false information?
Why do they reject the truth?
There is a constant discourse saying “we need to understand the language of young people,” and because of this I push myself. Yet I encounter criticisms that do not make sense to me, that trouble my mind, and that I cannot make meaning of no matter how much I try. For example, when I mention even a few positive developments in the country, a student will probably say, “You’re used to TOGG.” When I say that if I were to buy a car, my preference would of course be TOGG, they respond with a sarcastic smile. They label themselves as patriotic, while labeling me as traditionalist and pro-government.
At every opportunity, whether the topic is appropriate or not, they drag an intellectual discussion related to the course into politics and from there into belittling their own society and a particular political view.
No ideas, only the language of social media
Each of these young people, who are unable to engage in any intellectual discussion and who lack original ideas, has hundreds of opinions on current politics and political issues, almost all of them oppositional. But all of these are expressed through the discourse and language of social media. They are gossip-like statements that do not care about truth or falsity, a large portion of which are false, and that contain no real ideas or thought. This language has settled into their minds not as a temporary dissatisfaction but as a permanent sense of victimhood.
They see themselves as victims.
Why are they victims?
There is no clear answer to that.
Why are they right?
There is no clear answer to that either.
But they think they are.
They do not know that the majority of what they believe to be true is false, distorted, or does not constitute a reason for victimhood nor prove that they are right.
Yet in this polarized and highly camped environment, they see themselves as one side, and that side, in their view, is the side of the oppressed.
They believe that by standing with what they see as the weak, they are defending a cause. But they are unaware that they themselves are creating the real victimhood. Because mentally, they are not yet that competent.
The imaginary heroes of a distorted world of perception
Another striking issue is that this sense of victimhood is not only felt but also adopted without questioning, and used as a way of self-definition. In other words, they express their identities through this victimhood. The primary target of this state of mind is the state itself. In the minds of today’s youth, the state has become the sole party responsible for personal failures, unmet expectations, and uncertainties about the future. They believe this with absolute certainty, and even suggesting that this may not be the case is, for them, illegal and criminal. For this reason, they harbor great resentment toward refugees. They believe that opportunities they see as belonging to themselves are being given to others. And they immediately embrace every lie or piece of false information that supports this belief, buying it while it is still on the shovel, as if breaking a fast at the very last minute. They even line up for such information, getting angry and asking, “Isn’t there any more?” if not enough false information is produced in line with their wishes. And within this distorted world of perception, which they themselves help to create, they begin to see themselves as heroes fighting great struggles within a system of systematic injustice.
This perception is almost always fed by repeated lies and smear narratives that have no basis in reality.
They do not want to listen to the truth
The most recent example was the statement allegedly made by the Rector of Şırnak University. Based on a completely nonexistent statement, a young person aspiring to become an academic suddenly began to feel victimized. Supposedly, relying on a statement by the head of the Council of Higher Education, a rector had openly said to academics, “I take whom I want and do not take whom I do not want. Whatever I want happens.” After this false information spread, the moment you say that it is untrue, you are confronted with an angry and victimized group ready to lynch you. This group is absolutely unwilling to listen to the truth. They do not believe anything other than the lie they have embraced. They have normalized this distorted situation. Within this notion of normality, they live abnormally in a world of their own.
Even more problematic than all of this is the almost reflexive rejection of any positive development regarding Türkiye. When a project that is going well, a successfully completed initiative, or a positive social change comes to the agenda, it is interpreted either as insignificant or as necessarily involving some hidden interest relationship. This shows how grave the situation is. In contrast, any claim that portrays the country as backward, corrupt, and unjust toward its own people is accepted without questioning its accuracy. From this, it becomes clear that the main issue is not a lack of information, but a kind of blindness.
Because when reality does not fit a pre-accepted narrative, it is devalued. Defending the truth is stigmatized, and those who defend it are accused.
The dream of leaving the country
When I look at this picture, it does not seem to me like a simple problem of belonging. Young people have coded receiving education, going to school, and using public resources for this purpose as great acts of self-sacrifice. They think they are working for their country, without realizing that they are doing nothing more than consuming the country’s resources. When you tell them that they are doing this not for the country but for themselves, by using public resources recklessly and without appreciation, they fight with you. I observe that ideas such as making a concrete contribution to the country, producing, taking responsibility, lending a hand to a task, or striving for a good cause do not exist at all in their world. In fact, they are not even willing to make any sacrifice to learn the profession they are being educated for or to improve themselves. They go to university for four years, receive their diplomas at the end of those four years, and then wait for someone to come and find them and give them the job they believe they deserve. If no one gives them the job they think they deserve the moment they receive their diploma, they are ready to blame everyone, starting with the state and including their families. And at the first opportunity, they begin to say that leaving the country is the best option because their value is not recognized. Strange as it may seem, after so much manipulation, this distorted way of thinking becomes understandable.
How this mindset is formed is a completely separate issue, but the main culprit is most likely all forms of media.
Morning television shows with disgraceful content, TV series that portray nothing resembling normal human relationships and instead depict relationships so distorted that the human mind cannot comprehend them, comedy and entertainment programs that devalue all our values and sociological realities for the sake of laughter, show and comedy programs, provocative street interviews that pit people against one another, and gossip-like programs disguised as news that bring problematic events on every sensitive issue in the country to the agenda can all be counted among the content that should be regulated but instead exists everywhere in our lives in a completely uncontrolled manner. The structure of social media, which constantly produces anger, comparison, and a sense of humiliation, also appears to have nourished this mental climate.
However, attributing the issue solely to external factors would be an oversimplification. It seems that among young people, the relationship between effort and reward is either broken or has never been established. In other words, these young people cannot understand that success is related to time and effort. They perceive all their disappointments as systemic and structural injustices, as actions taken against them personally. Calling this situation a disease may seem exaggerated, but it appears to be somewhat like that. We are facing an unhealthy situation. And this condition even seems to be unique to Türkiye. Because in every country, young people may criticize their government and their country. But our situation is very different. Here, there is a widespread tendency to systematically deny every positive piece of information. For a significant portion of young people in Türkiye, criticism is not made to improve what is criticized, but to prove oneself right. For this reason, in order not to be proven wrong, the criticized issue is defended at all costs. Consequently, even the possibility that the criticized issue might be correct is fought against. At this point, the main issue should not be whether young people are right or wrong, but rather how this state of absolute conviction is produced
and how it can be corrected and transformed.
Let us discuss that in another article.