“İkincillik Çağı”nda Ulusal İnsan Hakları Kurumlarının Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarının İnfazının İzlenmesindeki Rolü

Çakıralp K. B.

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, cilt.75, sa.2, ss.1401-1446, 2026 (TRDizin)

Özet

Bir bölgesel insan hakları koruma mekanizması olan Avrupa Konseyi sisteminin “ikincillik çağı”na girdiği tezi, Avrupa Konseyi üye devletlerinin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarını uygulamasında ulusal makamlara düşen sorumluluğu ve bu makamların Avrupa Konseyi organlarıyla iş birliği potansiyelini öne çıkarır. Bu sorumluluk ve iş birliği potansiyeli, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının icrasının izlenmesi sistemi için de geçerlidir. Çalışma, ikincillik ilkesinin başarıya ulaşması bakımından kararların icrasının izlenmesindeki aktörlerden biri olan ulusal insan hakları kurumlarının bu potansiyeli ne ölçüde gerçekleştirdiğine odaklanmaktadır. Çalışmada ilk olarak “ikincillik çağı” kavramı üzerinde durulacak, ardından kamu otoriteleri ile sivil alan arasında hak temelli bir köprü olarak ulusal insan hakları kurumları ele alınacaktır. Daha sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının icrasının izlenmesi sistemi açıklanarak ulusal insan hakları kurumları da dahil olmak üzere izleme sürecindeki aktörlere yer verilecektir. Son olarak ulusal insan hakları kurumlarının izleme sürecindeki ayırıcı rolü ile Bakanlar Komitesi karşısındaki konumu, ilgili hukuki dayanaklar ve mevcut uygulama ışığında değerlendirilerek kritik edilecektir.

The argument that the Council of Europe system, as a regional human rights protection mechanism, has entered the “age of subsidiarity” emphasises the responsibility of national authorities in the execution of judgments of the European Court of Human Rights and the potential for their cooperation with the Council of Europe bodies. This responsibility and potential for co-operation also applies to the system of supervising the execution of judgments. The study focuses on the extent to which national human rights institutions, as one of the actors in supervising the execution of judgments, realise this potential for the success of the principle of subsidiarity. It first examines the concept of the “age of subsidiarity”, followed by an examination of national human rights institutions as a rights-based bridge between public authoritiesand the civil area. It then examines the system of supervising the executionand the actors involved, with a particular focus on national human rightsinstitutions. Finally the distinctive role of national human rights institutions inthe supervising process and their position vis-à-vis the Committee of Ministers will be critically assessed based on their legal basis and current practices.