“İstanbul (Bey)Efendisi”: Kayboluşuna Üzülünen İstanbul Beyefendileri ve Hanımefendilerinin Özlenen Özellikleri
Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, cilt.0, sa.60, ss.1-26, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 0 Sayı: 60
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.17120/omuifd.1886033
- Dergi Adı: Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: Arab World Research Source, ATLA Religion Database, Index Islamicus, Religion and Philosophy Collection, TR DİZİN (ULAKBİM), Academic Search Ultimate (EBSCO)
- Sayfa Sayıları: ss.1-26
- Ondokuz Mayıs Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu yazıda ilk önce İstanbul şehri ve İstanbul İnsanı (İstanbulluluk) üzerine kısa bir giriş yapıldıktan sonra asıl konu olan İstanbul Efendisi (Beyefendisi, Hanımefendisi) konusuna geçilmektedir. Burada önce efendiliğin ve İstanbul Efendisinin tanımı yapılmakta, sonra İstanbul efendilerinin temel karakteristik özellikleri üzerinde durulmakta, daha sonra da bu insan tipinin bazı örnekleri tanıtılmaktadır. Bunları müteakiben bu zarif İstanbul/Türk beyefendi/hanımefendi tipinin günümüzde yaygınlaştırılabilmesine ilişkin bazı tartışmalar yapılmaktadır. Örneğin burada, efendiliğin doğuştan gelip gelmediği, efendiliğin tarihe karışma nedenlerinin neler olduğu, efendi demenin köle sahibi olmak veya köle ruhlu olmak gibi olumsuz anlamlara gelip gelmediği, İstanbul efendisinin İngiliz centilmeni gibi başka beyefendi tipleriyle benzer ve farklı yönlerinin neler olduğu gibi hususlar tartışılmaktadır. Sonuçta İstanbul efendiliğinin yine İstanbul’a özgü “akl-ı selim, kalb-i selim, zevk-i selim” değerlerini kişiliğinde içtenlikle ve başarıyla gerçekleştirmiş insan demek olduğu ve bize özgü bu seçkin insan modelinin günümüzde de yaşatılması ve yaygınlaştırılmasının hem mümkün hem de gerekli olduğu savunulmaktadır.
This article begins with a brief introduction to the city of Istanbul and its people (the concept of Istanbulite), before transitioning to the core subject: the Istanbul Gentleman and Lady (İstanbul Efendisi). Initially, the study defines the concepts of “gentility” and the “Istanbul Gentleman,” followed by an examination of the fundamental characteristic traits of this social archetype and an introduction to prominent examples. Subsequently, the article discusses the possibilities of popularizing this elegant Istanbulite/Turkish model in the modern era. Within this context, several debates are addressed, such as whether gentility is innate or acquired, the reasons behind its historical decline, and whether the term “efendi” carries negative connotations—such as being a slave owner or possessing a “slave-minded” disposition. Furthermore, the Istanbul Gentleman is compared with other archetypes, such as the English Gentleman, highlighting their similarities and differences. Ultimately, the article argues that being an Istanbul Gentleman signifies a person who has sincerely and successfully integrated the Istanbul-specific values of akl-ı selim (sound reason), kalb-i selim (a pure heart), and zevk-i selim (refined taste) into their personality. It is concluded that preserving and promoting this unique human model today is both possible and essential.