Şii-İmamiyye’nin usûlde Mu’tezile’nin etkisinde kaldığı iddiası, özellikle Ehli Sünnet kelamcılarıtarafından, hicri dördüncü asırdan itibaren dile getirilmektedir. Buna karşılık usûlî düşüncenin ilkmümessili sayılan Şeyh Müfîd’den itibaren mezhep içinden yükselen sesler bu iddiaları şiddetlereddetmişlerdir. Biz bu çalışmada Mu’tezile kelamına sistematik hüviyet kazandıran ve yazdığıeserlerle Mu’tezile kelamının bugüne ulaşmasında büyük pay sahibi olan Kâdî Abdülcebbâr ileİmamiyye’nin kelam düşüncesinin istikrar bulmasında ve Şeyh Müfîd’le başlatılan usûlî yaklaşımınbenimsenip yaygınlaşmasında büyük bir yeri olan Ebû Ca’fer et-Tûsî arasında adalet ilkesi üzerindenbir karşılaştırma yaparak, söz konusu iddiaların ne kadar sübut bulduğunu tespit etmeye çalıştık.Bilebildiğimiz kadarıyla Tûsî’nin kelami görüşleri üzerinde müstakil bir kitap veya makale çalışmasınınyapılmamış olması, bizi böyle bir araştırmaya sevk etmiştir. Özetlemek gerekirse, Kâdi Abdülcebbâr’ınadalet anlayışı ile bu ilkenin ilgili olduğu hüsün-kubuh, Allah’a vacip olan fiiller, insan fiilleri, iradehürriyeti, kaza ve kader ve benzeri meselelerde, Tûsî ile aralarında kayda değer bir farklılığın olmadığıifade edilebilir.
The claim that the Shi’i Imamite thought is heavily influenced by the Mu’tazilite outlook has been alleged especially by theologians of Ahl al-Sunnah since the fouth century of hijra. However, beginning with Shaikh Mufid, the first representative of the Usuli branch of Shi’a, the Shi’is vehemently denied this allegation. In this article, this issue is dealt with by making a comparison between the idea of Qadi Abd al-Jabbar, the prominent Mu’tazilite scholar who made a major contribution to the consolidation of the schools’ theaching and that of al-Tusi, who also made a contrubitued to the integration of the Shi’ite kalam and the spreading of the usuli approach initiated by Shaikh Mufid. To the best of our knowledge there is no study devoted on the Tûsî’s theolojical ideas, it has led us to such research. To conclude, there is no noteworthy deference between Kâdî Abdaljabbar’s perception of justice and related issues such as husn-kubh, required actions to God, human deeds, free will and predestination that of Tûsî
