Samsun İli Pirinç Arz Zincirinde Fiyat Aktarımı, Maliyetler ve Aktörler Arası Gelir Dağılımı

Creative Commons License

Oğul C., Ceyhan V.

Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji dergisi, cilt.14, sa.3, ss.859-868, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışmada, Samsun ili pirinç arz zincirinde fiyat aktarımı, masraflar, gelir dağılımı ve pazarlama etkinliğinin analizi amaçlanmıştır. Araştırma verileri 87 çeltik üreticisi, 18 pirinç fabrikası, 16 toptancı ve 16 perakendeciden anket yoluyla toplanmıştır. Pirinç arz zincirinde gelir eşitsizliğini ölçmek amacıyla Gini Katsayısından (GK) yararlanılmıştır. Pirinç arz zincirinin etkinliği geleneksel, Shepherd ve Acharya-Agarwal yaklaşımlarıyla ortaya konulmuştur. Çalışma kapsamında elde edilen bulgular, pirinç arz zincirinde rol alan aktörler arasında orta dereceli bir gelir eşitsizliği olduğunu ve gelirin daha çok sermaye yoğunluklu işleme seviyesinde toplandığını göstermiştir. Araştırmada ayrıca, çeltik üreticilerinin elde ettikleri kilogram başına gelirin göreceli olarak makul seviyelerde kalmasına rağmen, küçük işletme yapısının getirdiği ölçek tuzağı (scale trap) nedeniyle bu kazancın sürdürülebilir bir ekonomik büyümeye dönüşemediği tespit edilmiştir. Ölçek ekonomisinden yararlanamayan çeltik üreticilerinin arz zinciri içerisindeki bu yapısal kısır döngüsünün, pirinç arz zincirinin etkinliğinin düşük çıkmasına sebep olduğu belirlenmiştir. Acharya-Agarwal endeksi, pirinç arz zinciri üzerindeki maliyet yükünün üretici refahını baskıladığını göstermiştir. Üretici örgütlerinin, ortak girdi tedariki ve toplu pazarlama kapasitesine sahip iktisadi güç merkezlerine dönüştürülmesi, arz zinciri aktörleri arasındaki işbirliğinin güçlendirilmesi, dikey bütünleşme stratejilerinin izlenmesi ve üretim aşamasında fonksiyonel büyüme modellerinin teşvik edilmesi pirinç arz zincirinin etkinliğini artıracak ve gelir dağılımının daha dengeli olmasına katkı sağlayacaktır.
This study aims to analyze price transmission, costs, income distribution, and marketing efficiency within the rice supply chain in Samsun province. Research data were collected from 87 paddy producers, 18 rice millers, 16 wholesalers, and 16 retailers by using questionnaires. The Gini Coefficient (GC) was employed to measure income inequality along the rice supply chain. The efficiency of the rice supply chain was calculated by using traditional, Shepherd, and Acharya- Agarwal approaches. The findings indicated a moderate level of income inequality among the actors involved, with income predominantly concentrated at the capital-intensive processing stage. Furthermore, the research revealed that although the per-kilogram income of paddy producers remained at relatively reasonable levels, this gain failed to translate into sustainable economic growth due to the scale trap imposed by small-scale farm structures. It was determined that this structural vicious cycle of producers, who are unable to capitalize on economies of scale, leads to low efficiency across the rice supply chain. Transforming producer organizations into economic power centers with collective input procurement and marketing capacities, strengthening cooperation among supply chain actors, pursuing vertical integration strategies, and encouraging functional growth models at the production stage could increase the efficiency of the rice supply chain and contribute to a more balanced income distribution.