Akademik Veri Yönetim Sistemi
cilt.25, sa.1, ss.643-678, 2025 (ESCI)
Allah’ın zatının mâhiyeti problemi doğrudan ve dolaylı birçok kelâmî meseleyle ilişkilidir. Marifetullah, tevhit, ilahi sıfatlar, zât-sıfat ilişkisi, haberi sıfatlar, teşbih, tecsim, tenzih, hulûl, ittihat, ru’yetullah ve benzeri konular bu problem bağlamında ele alınmaktadır. Mâtürîdî kelâm geleneği özelinde hazırlanan bu makale, esas olarak, Allah’a mâhiyet lafzının nispet edilip edilemeyeceği ve Allah’ın özel zâtının hangi yoldan ve ne oranda bilgiye konu olacağı meselesine yoğunlaşmaktadır. Bu çerçevede önde gelen Mâtürîdî kelâmcıların eserleri tetkik edilmiş ve gerek naslarda gerekse literatürde Allah’ın özel zatına yönelik kullanılan ifadelerin ne anlama geldiği ve nasıl yorumlandığı mukayeseli olarak serdedilmiştir. Bu çabanın gayesi, bugün çağdaş din felsefesinde tartışıldığı şekliyle Tanrı hakkında konuşmanın imkânını soruşturmak ve Mâtürîdî kelâm anlayışı üzerinden alana katkıda bulunmaktır. Bilimsellik adına metafizik açıklamaların reddedildiği ve dolayısıyla teist argümanlara karşı ateist, agnostik ve sofist bir takım iddiaların gündemi meşgul ettiği bir vasatta Tanrı hakkında konuşmanın imkânını ve sınırını yeniden düşünmek, bir gereklilik olarak kendini göstermektedir. Ulaşılan sonuç itibariyle Allah’ın zatının mâhiyeti tam ve kesin bir idrake konu olmasa da varlığı, varlık modu, selbî ve sübûtî sıfatları hakkında aklî bir temellendirmeyi mümkün gören Mâtürîdî kelamcıların meseleye yaklaşımları güncel tartışmalar açısından dikkate değerdir.