Küresel ölçekte temel bir tahıl olan buğday (Triticum aestivum L.), gıda güvenliği ve tarımsal sürdürülebilirlik açısından önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışmada, seçilmiş ekmeklik buğday çeşitlerinde farklı azot dozları ve dış uygulamaların verimle ilişkili özellikler üzerindeki etkileşimli etkileri değerlendirilmiştir. Tarla denemeleri, 2021-2022 yetiştirme sezonunda Bafra'da (Samsun-Türkiye) kontrollü tarımsal uygulamalar altında gerçekleştirilmiştir. Araştırma, 2021-2022 yetiştirme sezonunda Samsun ili Bafra ilçesinde yürütülmüş olup, iki ekmeklik buğday çeşidi (Altındane ve Pandas), beş farklı azot dozu (kontrol, 8, 16, 24 and 32 kg da-1) ve iki dışsal uygulama faktörü (Glisin betain 100 mM ve sitokinin 40μM) ile üç tekerrürlü olarak bölünen bölünmüş parseller deneme desenine göre kurulmuştur. Glisin betain uygulamasının, bitki boyu ve başak uzunluğunu artırıcı bir etki gösterdiği belirlenmiştir. Zeatin uygulaması ise ana sap kalınlığı, başak uzunluğu, tane verimi, metrekaredeki başak sayısı ve bin tane ağırlığı gibi özellikler üzerinde olumlu etkiler oluşturmuş ve diğer uygulamalar ile kontrole uygulamasına göre ön plana çıkmıştır. Tane verimi bakımından değerlendirildiğinde, dekara 32 kg azot uygulanan parsellerde, kontrol grubuna kıyasla Glisin betain uygulamasının verimi %8, Zeatin uygulamasının ise %21 oranında artırdığı tespit edilmiştir. Genel sonuçlar, dışsal uygulamaların ekmeklik buğdayda tane verimi ve verim öğeleri üzerinde önemli bir iyileştirici potansiyele sahip olduğunu ortaya koymuştur.
As a globally dominant cereal, wheat (Triticum aestivum L.) plays a pivotal role in food security and agricultural sustainability. This study assessed the interactive effects of varying nitrogen rates and external treatments on yield-related traits in selected bread wheat cultivars. Field trials were carried out during the 2021–2022 growing season in Bafra (Samsun province, Türkiye), under controlled agronomic practices. Two bread wheat cultivars (Altındane and Pandas), five nitrogen doses (0, 8, 16, 24, and 32 kg da⁻¹), and two external applications (100 mM glycine betaine and 40 μM cytokinin) were evaluated using a split-split plot design with three replications. The results indicated that glycine betaine application significantly enhanced plant height and spike length. Cytokinin application (zeatin) positively affected main stem thickness, spike length, kernel yield, number of spikes per square meter, and thousand kernel weight, and demonstrated a superior performance compared to other treatments and the control group. In particular, under the highest nitrogen dose (32 kg da⁻¹), glycine betaine increased grain yield by 8%, while zeatin application led to a 21% improvement compared to the control. Overall, the findings suggest that exogenous applications hold substantial potential for improving kernel yield and yield components in bread wheat cultivation.
