Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA BEDİR
Danışman: Bekir Özüdoğru
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hz. Peygamber'den sadır olan hadislerin korunması düşüncesi Müslüman âlimleri isnad sistemini uygulamaya ve bu meyanda hadis râvilerinintercemelerinin verildiği ve hadislerin sıhhatinin tespiti için senedde yer alan râvilerin cerh-ta'dîl durumlarının belirlendiği eserler yazmaya sevk etmiştir. Hicri ilk asırlarda başlayan bu süreç, özellikle de üçüncü asırda temel hadis kaynaklarının oluşturulması neticesinde yüklü bir ricâl tenkidinin gerçekleştirilmesine sebep olmuştur. Ricâle dair genel nitelikli biyografik eserler, râvilerin niteliklerine göre muhtevası şekillenen çalışmalar, belirli bölge ve kitapların incelendiği eserler bu telif sürecinde ortaya konulmuştur. Bu çalışmada H. V. asırda ricâl ilmi bünyesinde bölge esaslı eserlerden el-İrşâd'ın müellifi Ebu Ya'la El-Halîlî'nin biyografisi özet bir şekilde sunularak eserleri tanıtılmış, İrşâd isimli eserin muhteva ve kaynaklarına değinilerek ricâl ilmi ve cerh-ta'dîl lafızları açısından tahlili yapılmıştır. Ayrıca İrşâd ile mütekkadîmmüteahhir dönemde kaleme alınan eserlerden İbn Adî'ninel-Kâmil fî dua'fâi'rRicâ'lve Zehebî'ninMîzânü'l-i'tidâl'i yüz ortak râvi üzerinden incelenerek mukayese edilmiştir. Böylelikle Hicri. IV. asrın V. asra, V. asrın H. VIII. asra intikalinde ricâl ilmi ve cerh-ta'dîl lafızlarının gelişim serüveni ve yenilenmesi tespit edilmiştir. Çalışmanın amacı, Halîlî'nin İrşâd'ı telif ve tasnif yöntemi, muhtevası, kaynakları, râvi tanıtımında benimsediği metotların ve tenkid lafızlarının belirlenmesidir. Böylece Halîlî'nin yaşadığı dönemin ricâl tenkidi içerisindeki konumu ve cerh-ta'dîl lafızlarına dair kanaati değerlendirilmiş olacaktır. Çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte Hicri İlk Beş Asırda Ricâl İlmi başlığı altında, isnad sisteminin uygulanmaya konulması, ricâle dair telif edilen eserler ve bu süreçte ricâl ilminin doğuş ve gelişim seyri üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde Halîlî'nin hayatı ve eserleri, ikinci bölümde râvi biyografilerinin nasıl ele alındığı, tenkid lafızları ve hadis ilmi açısından İrşâd değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise İbn Adî ve Zehebî'nin eserleriİrşâd ile yüz ortak râvi üzerinden incelenerek karşılaştırılmıştır. Çalışmanın sonucunda, Halîlî'nin, ricâl biyografilerini sunmada ve cerh-ta'dîl lafızlarında mütekaddim münekkidler ve yaşadığı dönemin üslûbunu yansıttığı görülmüştür. Ancak bu ma'lum terceme ve elfazın yanı sıra onun "müttefekun aleyh, şâz, illet"gibi kavramları cumhura muhalif şekilde kullandığı tespit edilmiştir. Anahtar Sözcükler: İsnad, Ricâl, Tenkid, Cerh-Ta'dîl, El-Halîlî, El-İrşâd