Türk sivil hava taşımacılığı piyasasında serbestleşmenin Türk hava taşıyıcılarının üretim ve pazarlama etkinliği ile rekabet gücüne etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MURAT AHMET DOĞAN
Danışman: Ebül Muhsin Doğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Küreselleşen dünyada serbestleşme sürecinin etkisiyle sivil hava taşımacılığı endüstrisinde önemli gelişmeler yaşanmıştır. Serbestleşme sürecinin havayolu işletmelerinde önemli yapısal dönüşümlere sebep olmasına rağmen, dünyada ve özellikle Türkiye'de serbestleşmenin havayolları taşıyıcılarının üretim ve pazarlama etkinliği ile rekabet gücü üzerine etkisi halen tam olarak ortaya konulamamıştır. Bu sebeple, doktora tezinde Türk sivil havacılığında yaşanan serbestleşme sürecinin havayolu taşıyıcılarının üretim ve pazar etkinlikleri ile rekabet gücü üzerindeki etkilerinin analiz edilmesi amaçlanmıştır. Araştırma verileri havayolu işletmelerinin 2012-2021 yılları faaliyet raporlarından derlenmiştir. Havayolu işletmelerinin üretim ve pazarlama etkinlikleri ağ veri zarflama (Ağ VZA) modeli kullanılarak pencere analiziyle ölçülmüştür. Havayolu işletmelerinin toplam faktör verimliliği (TFV) ve değişimi Malmquist endeksi kullanılarak ortaya konulmuştur. Türk sivil hava taşımacılığının dünya ve diğer bölgelerle olan göreceli rekabet gücünün değerlendirilmesinde Balassa endeksi, TVF, etkinlik ölçümleri ve yurtiçi/yurtdışı birim gelirler ile birim maliyetlerden yararlanılmıştır. Araştırma sonuçları, serbestleşmesinin etkisiyle Türk hava taşımacılığı endüstrisinde iş modellerinin çeşitliliğini artırdığı ve işletmeler arasındaki rekabetin yoğunlaştığını göstermiştir. Etkinlik analizi sonuçları, üretim etkinliğinin 0,887, pazarlama etkinliğinin 0,764 ve sistem etkinliğinin 0,796 olduğunu göstermiştir. Düşük maliyetli havayollarının üretim etkinliği skorunun (0,918), tam hizmet sunan havayollarından (0,825) daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Tam hizmet sunan havayollarının pazarlama etkinliği (0.879) ise, düşük maliyetli havayollarından (0,708) daha yüksektir. Sistem etkinliğinin iş modeline göre değişmediği, pazar payı yüksek olan tam hizmet sunucusu havayollarının sistem etkinlik skorunun daha yüksek ve dengeli olduğu belirlenmiştir. Son 10 yıllık dönemde, Türk hava taşımacılığı sektöründe toplam faktör verimliliğinin her yıl yaklaşık %10 arttığı ve bu artışın temel kaynağının teknolojik değişim olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları ayrıca, Türk sivil hava taşımacılığı endüstrisinin dünya ortalaması, Avrupa Birliği ve BRICS ülkeleri karşısında istikrarlı bir rekabet üstünlüğe sahip olduğunu göstermiştir. Hava taşımacılığı piyasasının yakından ve dinamik bir şekilde izlenmesinin ve uygun pazarlama karmasına sahip iş modeliyle faaliyetlerin sürdürülmesi havayolu taşımacılığı yapan işletmelerin pazarlama etkinliklerini ve dolaylı olarak toplam faktör verimliliklerini artırabilecektir.