Tanzimat Dönemi Türk şiirinde Tanrı imgesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İslam Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: RABİA DOĞRU

Danışman: Halil İbrahim Haksever

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tanzimat döneminde Batılılaşmanın etkisiyle çeşitli alanlarda belirmeye başlayan karmaşa, zamanla toplumda dinî geleneğe dayalı bilginin sorgulanmasına yol açmıştır. Dinî inanç alanındaki kavramların merkezinde bulunan "Tanrı" kavramı da, söz konusu sorgulamalardan kaçınılmaz olarak etkilenmiştir. Görebildiğimiz kadarıyla Osmanlı'nın, Tanrı'yı genel itibarıyla kavramlar üzerinden düşünme tarzı, statik tarihsel süreç içerisinde işlevsel olup bir anlam ifade ederken; birçok alanda krizlerin baş gösterdiği Tanzimat döneminde açığa çıkan sorunlara çözüm sunamamış ve bu dönemde yaşanan krizle ilişkili olarak insanın Tanrı'yla kurduğu bağ da ister istemez zayıflamıştır. Bu durum, toplumda yeni düşünme tarzlarına yönelik birtakım arayışları ve değişimi hedefleyerek atılan adımları beraberinde getirmiştir. Öncelikle siyasî/hukukî dile yansıyan değişimler, bir süre sonra edebî dilde de fark edilmiş ve Tanzimat şiiri, Tanrı'dan söz ederken İslâm düşünce geleneğinden uzaklaşarak yeni referans noktalarına dayanmaya başlamıştır. Bu çalışmada kabaca, Tanrı imgesi bağlamında Tanzimat şiirinin yeni hareket noktalarının neler olduğu; bu şiirin, Tanzimat'ın kaotik ortamında yeni bir düşünme alanı açıp açmadığı ve en temelde Tanzimat şiirinin, insanın Tanrı ile yeni bir bağ kurmasına imkân hazırlayıp hazırlamadığı soruları tartışmaya açılacaktır. Söz konusu tartışma, Tanrı imgesi özelinde Tanzimat şiirinin bir alegori olarak anlaşılıp anlaşılmayacağı sorusu üzerinden yürütülecektir. Anahtar Kelimeler: Tanzimat, Tanrı, imge, şiir, alegori.