Münşeât-ı Azîziyye fî-Asâr-ı Osmâniyye (İnceleme-metin)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERTUĞRUL ÇALIŞKAN
Danışman: Halil İbrahim Haksever
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türk edebiyatında münşeât metinleri nesir târihimizin önemli türlerindendir. Süslü-sanatlı nesre inşâ adı verilmiş; bu tür yazılar genellikle münşeât mecmualarında yer almıştır. Münşeâtlardaki inşâ metinleri de çoğunlukla mektup tarzında kaleme alınmışlardır.Türk edebiyatında 15. yy.'dan itibaren örneklerini gördüğümüz münşeâtlar, dönemin nesir konusundaki tarzını ve tercihini de yansıtırlar. Klasik dönem Türk şiirinde olduğu gibi münşeât alanında da Arapça-Farsça unsurlarla karışık sanatlı bir Osmanlı Türkçesi görülür. Dönemin şâir ve yazarları nesri de sanatlarının icra vasıtası olarak telâkki etmişler, haberleşmenin ötesinde edebî kişiliklerini de göstermeye çalışmışlardır. 19. yy.'a kadar yazılan münşeâtlar daha çok edebî ve tarihî nitelikte olup daha sonraki dönemlerde öğretici mahiyette didaktik münşeâtlar tertip edilmiştir. Resmî veya husûsî yazılar kaleme alacaklara örneklik edecek metinlere ihtiyaç duyulmuş; kâtipler için öğretici el kitabı niteliğinde münşeât metinleri derlenerek eserler oluşturulmuştur. Çalışma konusu yaptığımız "Münşeât-ı Azîziyye Fî-Âsâr-ı Osmâniyye", derleme tarzı bir eser olup 16. yy. ve sonrasına ait şâir ve yazarlarımızdan seçilmiş daha çok nesir ve kısmen manzum parçalardan oluşmuştur. Eserde farklı amaçlarla kaleme alınmış, kime yazıldıkları kaydedilmemiş, adları farklı çok sayıda mektup bulunmaktadır. Bununla beraber esere müellif tarafından manzum parçalar eklenmiş, ayrıca genel kültür bilgileri niteliğinde olan yazılarla eser zenginleştirilmişitr. Çalışmada inşâ, münşeât, mektup ve mektup türlerine kısaca değinildikten sonra, eserde farklı konularda yazılmış mektuplardan seçmeler yapılarak muhtevaları kısaca verilecek; mektupların dili ve üslûbu genel olarak anlatılacaktır. Metin bölümünde ise çeviriyazılı metin yer almaktadır. Sahaf El-Hac Nûri Efendi'ye ait derleme münşeât örneği olan "Münşeât-ı Azîziyye Fî-Âsâr-ı Osmâniyye" adlı eserin, 19. yüzyıl kültür ve edebiyatı içinde münşeât geleneğinin durumunu ve bu türdeki bir eserin içerik özelliklerini yansıtması açısından önemli olduğu düşünülmektedir. Böylece son dönem Osmanlı edebî zevki, şiir ve nesir estetiği daha iyi anlaşılmış olup yüzyıllar içerisinde ortaya konan edebî seyir, araştırmacılara katkı sağlayacaktır.