Sultanın silâhları (1520-1566)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ERDEM SAKA

Danışman: Mehmet Yavuz Erler

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kanunî Devri'nde Osmanlı silah üretim tesisleri hemen hemen bütün unsurlarını kendi imkânlarıyla üretebilmekteydi. Silâhları ya da silâh parçalarını devlete para mukabilinde satan yerel esnafın da savaş malzemelerinin imalatında ve üretimin gelişmesinde rolü büyüktür. Silâh üretiminde faaliyet gösteren esnaf, zanaatkâr ve resmi görevlilere vergi muafiyeti gibi bazı imtiyazlar verilmekteydi. Kanunî Devri'nde Tophâne, Tersâne ve Cebehâne gibi kurumlara ait eski bina müştemilâtı yeni yapılan binalarla geliştirilmiş ve üretim kapasiteleri artırılmıştır. Bu tesisler Kanunî'nin tahta çıkışından ölümüne kadar sürekli bir harp hazırlığı içerisinde olmuşlar ve silâh üretim faaliyetlerini kesintisiz sürdürmüşlerdir. Savaş yoksa savaşa hazırlık vardı. Kanunî bu kurumların ve üretim tesislerinin gelişim ve çalışmasını yakından takip etmiştir. Onun döneminde gelişen harp silâhları imalatı sayesinde Osmanlı İmparatorluğu küresel bir güç haline gelmiştir. Osmanlıların siyasî, ekonomik ya da askerî açıdan ilişkili olduğu devletlere ait silâhları da bir şekilde elde ederek kullanıldıklarına dair veriler arşiv belgeleri sayesinde ortaya çıkarılmıştır. Özellikle Topkapı Sarayı'nın silâh koleksiyonu küresel bir silâh mağazası görüntüsü arz etmekteydi. Bu silâhların önemli bir kısmının diplomatik hediye olduğu kesin olmakla birlikte envanterde yer alan bazı silâhların da savaş ganimeti olduğuna dair verileri de çalışmamızda ortaya koyduk. Diğer yandan Kanunî Devri'nde Osmanlı silâhlarının; siyasî ittifak, ihracat, hibe, hediye ve kaçakçılık gibi sebeplerle dünyanın birçok farklı yerine ulaşmış olduğunu tespit ettik. Osmanlı silâhlarının çeşitli gerekçelerle dünyanın birçok yerine ulaşması Osmanlı silahlarının da devrin en iyi teknolojisine sahip olduğunu anlamamıza yardımcı olur. Kanunî Devri'nde kullanılan silah türleri, silahların üretimi ve imalatında kullanılan hammadde ve mühimmatların temini cihan-şumul bir devletin ehemmiyetine binaen yeterince araştırılmamıştır. Çalışmamızda bu alandaki eksikliği gidermek maksadıyla öncelikli olarak Kanunî Devri silah türleri tasnif edilecektir. Silahların üretiminde kullanılan maden cevherleri ve bunların temin edildiği yerler arşiv belgelerinin sunduğu veriler doğrultusunda ele alınacaktır. Bilhassa ateşli silah mühimmatları ve üretim aşamaları tezimizde değerlendireceğimiz hususlar arasında yer alır. Çalışmamız sonunda elde ettiğimiz tespitler sayesinde Osmanlı ordusunun Kanunî Devri'ndeki gücü, kapasitesi ve gelişmişlik düzeyi ortaya çıkarılmış olacaktır.