Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: REYHAN KARAYEL
Danışman: Hatice Bozoğlu
Özet:
Bu çalışmanın amacı, yerel bezelye gen kaynaklarından
yüksek kaliteli çeşit/çeşitler geliştirebilecek kaynağın olup olmadığını tespit
etmektir. Materyaller, daha önce bölgemizden topladığımız ve ulusal bitki gen
bankasından elde ettiğimiz, morfolojik tanımlanması yapılmış yerel bezelye gen
kaynaklarıdır. Çalışmada iki farklı zamanda ekilen 4 kontrol çeşit ve 44
bezelye hattının kuru tanelerinde, hidratasyon özellikleri, şişme kapasitesi,
şişme indeksi, pişme süresi, tohum kabuğu, ham protein, nişasta, amiloz oranı,
triptofan miktarı ve mineral elementlerden P, K, Ca, Zn, Fe, Cu, Mg içerikleri
gibi tanenin kalitesine etki edecek 27 fizikokimyasal özellik incelenmiştir. Su
alma indeksi, şişme indeksi ve tane eni dışında, incelenen tüm özellikler
üzerinde ekim zamanının istatistiki olarak farklılık yarattığı tespit
edilmiştir. Nişasta oranı, amiloz oranı, 100 tane ağırlığı, tane boyu, şişme
kapasitesi, birim hacim ağırlığı, su alma kapasitesi, pişme süresi, şişmeyen
tane sayısı, tanenin parçalanma oranı, pişmede kuru madde kaybı, kül oranı, P,
K, Fe, Ca içeriklerinin kış ekiminde; ham protein oranı, triptofan miktarı, kabuk oranı, hidratasyon katsayısı,
tane kalınlığı, Zn, Cu, Mg içeriğinin ise erken ilkbahar ekiminde yüksek olduğu
tespit edilmiştir. Bu durum özellikle gıda olarak kuru tane kullanılacağı zaman
kışlık ekimin, konservecilik ve dondurulmuş taze tane gibi işleme söz konusu
olduğunda erken ilkbahar ekiminin tercih edilmesi gerektiğini göstermektedir.
Kullanılan genotiplerin 22 tanesi açık renkli, geri kalanı koyu
renklidir. Koyu renkliler yemek suyunu karartması nedeniyle yemeklik olarak
değil ancak kül, mineral, nişasta zenginlikleri düşünüldüğünde yemlik olarak
değerlendirilebilir. Bz41, Bz42, Bz43 ve Bz44 hatları birçok özelliklerinin iyi
olması nedeniyle yemeklik çeşit olmaya aday hatlar olarak tespit edilmiştir.
Bu çalışmanın en
önemli kısmı, triptofan esansiyel aminoasit miktarını belirlemektir.
Genotiplerin tryptophan esansiyel aminoasit miktarı kuru tohumda
2167.08-2917.27 mg/kg arasında değişmiştir. En yüksek değeri açık yeşil tohum
renkli ve kırışık taneli Bz42 hattı vermiştir. Bu hat kuru tane amaçlı çeşit
geliştirme çalışması için en önemli aday hat olarak tespit edilmiştir.