Sosyal medyada bireyleri linç etmeye iten etkenler üzerine nitel bir araştırma

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İletişim Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: RIZA PARLAK

Danışman: Sinan Kaya

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, sosyal medyada bireyleri linç etmeye iten etkenleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla kitle psikolojisi, sosyolojik kuramlar, nefret söylemi, linç kültürü ve bu kavramların sosyal medyayla ilişkisi tartışılmıştır. Kitle psikolojisi altında Gustave Le Bon ve Sigmund Freud'un düşünceleri; Philip Zimbardo'nun Kırık Camlar Teorisi temel olarak incelenmiştir. Bu konunun seçilme sebebiyse nefret söyleminin sosyal medyada gittikçe artan şiddetidir. Çalışma, nefret söylemi üretmenin altında yatan sebepleri konu almaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseni kullanılmıştır. Twitter sosyal ağ sitesi kullanılarak elde edilen veriler, söylem analizi ve nitel içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırmada kullanılan 66 twitter gönderisi çalışma için hazırlanmış olan nefret söylemi kategorilerine göre sınıflandırılmış, her bir kategoriden bir tweete söylem analizi uygulanmıştır. Sınıflandırma sonucu bireylerin "öteki" olarak sınıflandırdıkları gruplara yönelik en fazla küfür/hakaret/aşağılama ve düşmanlık/savaş söylemi ürettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte 66 kullanıcıya görüşme talebinde bulunulmuş, katılım gösteren 12 kullanıcıyla yarı-yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Görüşme sonucunda bireyleri sosyal medyada nefret söylemi üretmeye iten psikolojik ve sosyolojik etkenlere ulaşılmıştır. Psikolojik etkenlerin başında ekonomik problemler, kendini toplum içinde değersiz hissetme, dikkat çekme, rahatlama, tepkisiz kalamama ve geçmişte yaşanılan manevi acılar dolayısıyla oluşan "küfür hafızası" gelmektedir. Sosyolojik etkenlerin ise toplum bütünlüğüne tehdit, konfor alanının kısıtlanması ve toplumun kültür seviyesinin değişme ihtimali olduğu görülmektedir. Sosyal medyanın yeni iletişim dilinin nefret söylemi olduğu yani nefret söyleminin meşrulaştığı da görülmüştür. Yeni bir nefret söylemi üretme türü olarak "öteki" gruplarının karşılaştırmayla birbirleri üzerinden ötekileştirme yapması da çalışmanın ortaya koyduğu diğer bir sonuçtur.