Ret ve asimilasyonun ötesinde estetik mesafeden Ahmet Mithat Efendi'ye bakış
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜMEYYE DOĞAN SELÇUK
Danışman: Bekir Şakir Konyalı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Okurun edebi esere yönelmesiyle açılan mesafe, esere dair üretilen farklı anlam ve anlama olanaklarının zemini olarak kendi mahiyetini sorgulatır. Bu mesafenin niteliğine ve okurun edebi eser ile kurduğu ilişkinin sonuçlarını etkileyen dönüştürücü karakterine odaklanan bu çalışmada, okumanın estetik bir bakışla gerçekleşebilmesi için mesafenin gerekli bir öncül olduğu iddia edilmiştir. Okurun eserle mesafelenme biçimleri sonucu okuma tecrübesinin okur zemininde değişen tezahürleri, okur yorumlarında gözlenmesi olası sınırlılık ve çeşitlilik üzerinden ele alınmıştır. Mesafenin okur ve eser arasında varlık bulması, araya girmesi ile sıkça eleştirilen Ahmet Mithat Efendi'nin üslup ve anlatıcısına odaklanmayı mümkün ve gerekli kılmıştır. Çalışmada mesafe kavramı, okur edebi eser ilişkisi özelinde estetik mesafe şekliyle inşa edilerek incelenmiştir. Estetik mesafe kavramının, Edward Bullough, Hans Robert Jauss ve Paul Ricoeur'e referansla nasıl anlaşılabileceği ve bu mesafenin okur eser ilişkisinin sonuçlarını etkileme biçimi, Ahmet Mithat Efendi'nin Henüz 17 Yaşında ve Müşahedat romanları üzerinden açılmaya çalışılmıştır. Sonuçta okur eser arasındaki mesafenin, üretken bir potansiyel alan olarak anlaşıldığında okur yorumlarındaki sınırlılıkların aşılabileceği ve okurun eserce sürüklenip asimile olması yahut eseri reddetmesi gibi estetik dışı tepkileri önleyeceği görülmüştür. Bununla birlikte estetik mesafenin, eser üzerinden kendini yeniden inşa edecek okurun, reflektif bilinç geliştirmesine yardımcı olacağı da vurgulanmıştır. Bu çıkarımların üzerinden yapıldığı Henüz 17 Yaşında ve Müşahedat romanları, anlatıcının tüm müdahalelerine rağmen estetik mesafeden bakıldığında okuru farklı yorumların geriliminde bırakabileceği anlaşılmıştır. Anahtar Sözcükler: Estetik Mesafe, Okur Tepkileri, Ahmet Mithat Efendi, Henüz 17 Yaşında, Müşahedat