SÜRDÜRÜLEBİLİR ARAZİ YÖNETİMİ ÇERÇEVESİNDEBULANIK MANTIK ÇOK KRİTERLİ KARAR ANALİZ YAKLAŞIMI KULLANILARAK TARIMSAL ARAZİ UYGUNLUK ALANLARININ BELİRLENMESİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İSMAİL FATİH ORMANCI
Danışman: Orhan Dengiz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Samsun İli sınırları içerisinde yer alan Aşağı Engiz Havza alanında arazi veri tabanının oluşturulması, farklı özelliklere sahip toprakların belirlenmesi, morfometrik esaslara dayandırılarak sınıflandırılmaları, haritalarının yapılması, çok kriterli karar analizi modeline göre sürdürülebilir arazi yönetimi çerçevesinde işlemeli tarıma uygun alanların belirlenmesi amacıyla toplam 4757 ha' lık alan içerisinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada 6 adet toprak serisi 25 faz altında tanımlanmış ve inceptisol, Entisol, ve Vertisol ordosu içinde sınıflandırılmıştır. Her toprak serisinde horizon esasına göre elde edilen toprak örneklerinde fiziksel, kimyasal, verimlilik ve biyolojik analizler yapılmıştır. Çalışma alanından alınan 250 yüzey toprak örneğinde 27 farklı fiziksel, kimyasal, verimlilik ve biyolojik özellikleri incelenmiş ve bu özelliklerin tanımlayıcı istatistiksel hesaplamaları ve yüzey örneklerinin korelasyon analiz sonuçlarına göre 351 korelasyon çiftinden 251 adedi istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Toprak kalite indeksini belirlemeye yönelik Bulanık Analitik Hiyerarşik Süreç (BAHS) modeli kullanılarak Ana Kriterler, Fizksel, Kimyasal, Verimlilik ve Biyolojik toprak kalite parametreleri ağırlıklandırılarak Temel bileşenler analizi ile Toplam ve Minimum veri setleri oluşturularak Toprak Kalite İndeks değerleri Lineer ve Nonlineer yöntem aracılığıyla hesaplanmıştır. Yaygın olarak ekimi yapılan buğday ve çeltik yetiştiriciliği açısından arazilerin gerek toplam veri setine gerekse de minimum veri setlerinin doğrusal ve doğrusal olmayan yaklaşımlarına göre toprak kalite dağılımlarının belirlenmesi amacıyla, farklı enterpolasyon yöntemleri uygulanmış ve en ugun modellerin belirlenmesi amacıyla RMSE değerleri belirlenmiştir. Çeltik ve tarımı yapılan diğer kültür bitkilerine ait toprak kalite indeks değerlerinin konumsal dağılımlarını tahmin etmek amacıyla toplam 15 farklı istatistiksel model kullanılmıştır. Toprak kalitesi ve NDVI (Normalleştirilmiş Bitki Örtüsü İndisi) yansıma değerleri Mayıs ve Eylül ayları arasındaki ilişkiye bakılmış r2 değerleri sırası ile 0.9004, 0.870, 0.8843 ve 0.8700 olarak belirlenmiştir. Son olarak Toprak kalite değerleri, saha verim değerleri ve Çiftçi Kayıt Sistemi verileri tabakalı tesadüfi örnekleme yöntemi ile seçilen 116 adet işletme ile yüz yüze yapılan anket çalışmasından elde edilen veriler ekonomik analize tabi tutulmuş özellikle yaygın tarımı yapılan Buğday ve Çeltik bitkisi ile Toprak Kalite ilişkisi karşılaştırılmıştır.