Kardeş uygulamaları ve kardeş ilişkisindeki temel psikolojik ihtiyaç tatmini ölçeklerinin türkçe uyarlaması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Psikoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AMİNE BÜKRE KİHTİR
Danışman: Yeliz Kındap Tepe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada van der Kaap-Deeder'ın (2021) tarafından kendini belirleme kuramı ve temel psikolojik ihtiyaçlar teorisi bağlamında geliştirilmiş olan "Temel Psikolojik İhtiyaçların Karşılanması ve Engellenmesi Ölçeği (TPİKE)-Kardeş İlişkileri Formu", "Kardeşten Algılanan Psikolojik Kontrol" ve "Kardeşten Algılanan Özerklik Desteği" ölçeklerinin Türkçeye uyarlanması ve ortaokul öğrencilerinde psikometrik özelliklerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda çalışma örneklemini Samsun'da öğrenim gören, 10-14 yaş aralığında bulunan ve beraber yaşadığı en az bir abisi/ablası/kardeşi olan ergenler oluşturmuştur. Araştırmanın veri toplama araçlarını "TPİKE-Kardeş İlişkileri Formu", "Kardeşten Algılanan Psikolojik Kontrol Ölçeği", "Kardeşten Algılanan Özerklik Desteği Ölçeği", "Kardeş İlişkileri Ölçeği", "Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği" ve "UCLA Yalnızlık Ölçeği- Kısa Formu" oluşturmuştur. Araştırmada uyarlaması yapılan ölçeklerin çeviri işlemleri gerçekleştirilmiştir. Ölçeklerin yapı geçerliği bulguları Doğrulayıcı Faktör Analizi ile değerlendirilmiştir. Araştırmanın ölçüt geçerliği bulgularını analiz edebilmek için uyarlanan ölçekler ile kardeş ilişkileri ölçeğine ait puanlar, benlik saygısı ve yalnızlık düzeyleri arasındaki ilişkiler Pearson Korelasyon Katsayısı Analizi aracılığıyla incelenmiştir. Çalışmanın güvenirlik sonuçlarının belirlenebilmesi için ölçeklerin Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayıları incelenmiş ve test-tekrar test güvenirlik yöntemine başvurulmuştur. Analizler sonucunda Kardeşten Algılanan Psikolojik Kontrol ve Özerklik Desteği ölçeklerinin orijinal versiyonları ile uyumlu sonuçlar sergilediği görülmüştür. TPİKE-Kardeş İlişkileri Formuna ait DFA bulguları ve madde istatistikleri ise 12.Maddenin çıkarılmasına işaret etmiştir. Ölçüt geçerliği bulguları alanyazın ile tutarlı sonuçlar sağlamıştır. Ölçeklere ait Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayılarının ise yeterli seviyede olduğu gözlemlenmiştir. Gerçekleştirilen test-tekrar test ölçümü bulguları; iki ölçüm arasında orta düzeyde bir ilişki olduğuna işaret etmiştir. Araştırma kapsamında uyarlaması yapılan ölçeklerin, yeterli düzeyde geçerli ve güvenilir sonuçlar sergilediği görülmüştür. Bulgular kendini belirleme kuramı ve temel psikolojik ihtiyaçlar teorisi çerçevesinde tartışılmıştır. İlgili ölçeklerin Türkiye'de kardeş ilişkilerindeki niteliğin betimlenebilmesi ve kardeşler arasındaki etkileşimin incelenebilmesi adına uzmanlara yol göstereceği düşünülmektedir.