Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Güzel Sanatlar Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BİLGE UYAR
Danışman: Ata Yakup Kaptan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Geleneksel Türk sanatlarının önemli örneklerinden biri olan ebru sanatı; yoğunluğu ayarlanmış su yüzeyine serpilen boyaların kâğıda aktarılmasıyla oluşan bir uygulama sanatıdır. Tarihsel süreçte farklı türleri gelişmiş olan ebru sanatı öğretimi, ise usta-çırak ilişkisine dayalı, gözlem ve deneyim temelli bir yapıda sürdürülmektedir. Bu süreçte öğrenci; malzeme bilgisi, boya hazırlama ve klasik ebru çeşitlerini uygulama becerisini deneyim yoluyla kazanmaktadır. Ancak geleneksel öğretim yapısında, sanat ve tasarım disiplinlerinin temelini oluşturan tasarım eleman ve ilkelerine yönelik kuramsal ve sistematik bir vurgu bulunmamaktadır. Resim, mimarlık ve endüstriyel tasarım gibi alanlarda temel tasarım dersi; öğrencilerin görsel algı, kompozisyon kurma ve yaratıcı düşünme becerilerini geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu araştırmada, temel tasarım bilgilerinin ebru sanatına entegre edilmesinin, öğrenme sürecinin daha analitik ve farkındalık temelli bir yapıya dönüştürebileceği düşüncesinden hareket edilmiştir. Amaç, ebru sanatının geleneksel kimliğini koruyarak temel tasarım eleman ve ilkeleri ekseninde yapılandırılmış bir öğretim sürecinin etkililiğini ortaya koymaktır. Araştırma, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Resim-İş Eğitimi Anabilim Dalı'nda öğrenim gören ve temel tasarım dersini başarıyla tamamlamış dokuz gönüllü öğrenci ile yürütülmüştür. Eylem araştırması deseninde tasarlanan sekiz haftalık uygulamanın ilk dört haftasında klasik ebru, son dört haftasında temel tasarım odaklı ebru öğretimi gerçekleştirilmiştir. Veriler görüşmeler, gözlem formları, günlükler ve dereceli puanlama anahtarı aracılığıyla toplanmış; ön ve son uygulama puanları Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi ile analiz edilmiştir. Bulgular, temel tasarım eksenli öğretim lehine anlamlı bir fark olduğunu göstermiş; öğrenciler bu yaklaşımı özgürleştirici, yenilikçi ve estetik açıdan güçlü bulmuştur. Temel tasarım diliyle yapılandırılmış ebru sanatı öğretiminin ebru öğretimine çağın gerekliliklerine uygun, disiplinlerarası bir perspektif kazandırdığı; öğretim sürecine metodolojik çeşitlilik ve yenilik getirdiği; dolayısıyla güncel bir öğretim yaklaşımı olarak tercih edilebilir bir seçenek sunduğu sonucuna ulaşılmıştır.