Engelli bireylerde proprioseptif duyunun incelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: CEYHUN KABAL

Danışman: Mehmet Çebi

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, engelli basketbolcularda dirsek ve el bileği propriyoseptif duyusunun ve atış becerileri arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Bu amaç doğrultusunda, araştırmanın evreni, 2023-2024 sezonu aktif olarak basketbol oynayan profesyonel 20 basketbolcu ve Türkiye Tekerlekli Sandalye Basketbol Süper Ligi'nde mücadele eden (Ordu Büyükşehir Belediye Tekerlekli Sandalye Basketbol ve Bursa Bedensel Engelliler Basketbol Takımı) 20 bedensel engelli basketbol oyuncusundan oluşmaktadır. Çalışmamıza katılan tüm bireylerin standart koşullarda ölçümleri alınmıştır. Dominant dirsek ekleminde fleksiyon hareketi için hedef açılar 30º, 60º ve 90º olarak belirlenmiştir. Dominant el bileği ekleminde fleksiyon ve ekstansiyon hareketleri için hedef açılar 30º ve 60º olarak belirlenmiştir. Hedef açı ölçümleri Baseline marka 1º duyarlı dijital gonyometre ile yapılmıştır. Şut beceri değerlendirmesi (Miyaguchi ve ark., 2022) için standart saha ölçüleri ve standart pota yüksekliğine sahip basketbol sahası kullanılmıştır. Veriler istatistiksel olarak SPSS 21 (Statistical Package for the Social Sciences) yazılım paket programı kullaılarak analiz edilmiştir. Analiz öncesinde normallik varsayımı ve homojenlik testleri yapılmıştır. Çarpıklık ve basıklık değerleri incelendikten sonra Shapiro-Wilk, Kolmogorov Smirnov testleri verilerin normal dağılıma uygun olduğunu göstermiştir (p>0,05). Gruplar arasındaki farklılıkları karşılaştırmak için bağımsız gruplar t-testi yapılmıştır. Çalışmamızdaki odak noktamız, dominant üst ekstremitenin distal eklemlerindeki propriyosepsiyonun serbest atış performansı üzerindeki etkisini araştırmaktır. Elde edilen veriler ışığında iki grubun şut becerisi değerlendirme skorları karılaştırıldığında, skorlar çok yakın olmasına rağmen profesyonel basketbolcuların daha iyi olduğu bulunmuştur. Proriosepsiyonlarını karşılaştırdığımız bu iki grupta, dirsek ve bilek ekleminde hedef açılara baktığımızda tekerlekli sandalye basketbolcularının sapma değerlerinin normal basketbolculara göre önemli ölçüde iyi olduğunu görülmüştür. Engelli basketbolcuların normal basketbolculara yakın şut beceri puanlarına sahip olması, engel sınıflarına ve oturarak şut atma dezavantajlarına rağmen proprioseptif becerilerinin gelişmiş olmasını da göstermiştir. Genel olarak, tekerlekli sandalyeli basketbolcular pratik yapma, uyum sağlama ve beceri geliştirme yoluyla şut isabetlerini etkileyen benzersiz zorluklarla karşılaşabilirken, normal basketbolcular gibi şut becerilerini geliştirmede proprioseptif egzersizlerle ile birlikte yüksek düzeyde yeterlilik elde edebilirler.