Üstün zeka ve üstün yetenek kavramları kullanılarak hazırlanan tezlere yönelik bır metasentez çalışması

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BÜŞRA GÜLAL

Danışman: Bayram Özer

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, 2014–2024 yılları arasında YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde başlıklarında üstün zeka veya üstün yetenek kavramlarını içeren lisansüstü tezlerin metasentezini gerçekleştirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel problemi, bu tezlerin demografik özellikleri (tez yılı, üniversite, enstitü, ana bilim dalı, eğitim düzeyi), kullanılan araştırma yöntemleri (araştırma deseni, örneklem türü, veri toplama aracı, veri analiz tekniği) açısında nasıl bir dağılım ve eğilim gösterdiği aynı zamanda raporlanan bulguları alt ve ana temalar düzeyinde kategorize etmek ve elde edilen sonuçların analiz etmektir. Çalışma için YÖK Tez veri tabanından 371 tez tespit edilmiş, tam metnine erişilebilen 367'si değerlendirilmiş, uzmanlık tezi bir çalışma dışında bırakılarak toplam 366 lisansüstü tez (269 yüksek lisans, 97 doktora) metasenteze dahil edilmiştir. Veri toplama sürecinde betimsel analizle öncelikle her tezin metodolojik ve demografik özellikleri sistematik olarak sınıflandırılmış; daha sonra tematik analizle araştırmaların bulguları kodlanarak alt ve ana temalara dönüştürülmüştür. Bulgular tez üretiminin 2018, 2019 ve özellikle 2024'te yükseldiğini, 2020'de ise COVID-19 etkisiyle bir düşüş yaşandığını göstermiştir. Araştırma, alanda nitel ve karma yöntemlerin sınırlı kullanıldığını ve doktora düzeyinde gerçekleştirilen derinlemesine çalışmaların sayısının yüksek lisans çalışmalarına kıyasla daha az olduğunu göstermiştir. Tematik sentez sonucunda altı ana tema belirlenmiştir: (1) Duygusal ve Sosyal Gelişim, (2) Eğitim-Öğretim Programlarının Değerlendirilmesi ve Geliştirilmesi, (3) Öğretmen Çalışmaları, (4) Üstün Yetenekli Öğrenci Özellikleri, (5) Velilerle İlgili İncelemeler ve (6) Araştırma Yöntemleri ile Analiz Yaklaşımları. Bu bağlamda tanı ölçütlerinin standartlaştırılması, öğretmen eğitiminin güçlendirilmesi ve politika uygulama bütünlüğünün sağlanması öncelikli ihtiyaçlar olarak öne çıkmaktadır. Bu metasentez, alandaki yöntemsel dağılımı ve tematik eğilimleri göstererek, gelecekteki araştırmalar için yöntemsel boşlukları ve yoğunlaşılması gereken konuları ortaya koymaktadır.