Edebiyat sosyolojisi bağlamında Kemal Tahir'de aydın kimliği: Esir Şehir üçlemesi örneği

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: CAN ÇELİKTAŞ

Danışman: İlyas Sucu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışması edebiyatın sosyolojik imkânını doğrultusunda gelişmektedir. Toplum meselelerini ve toplumsal değişim/dönüşümü anlama ve açıklamada edebiyat ve sosyolojinin disiplinler arası iş birliği, edebiyat sosyolojisine hayat vermiştir. Özelikle edebi bir tür olarak romanın gelişimi, sosyolojiyi edebiyatla yakından ilgilenmeye yönlendirmiştir. Bu tez çalışmasında da edebiyatın sosyolojik imkânı, Türk romanının önemli bir ismi olan Kemal Tahir'in Esir Şehir Üçlemesi örnekliğinde incelenmiştir. Kemal Tahir'in romancılığının yanı sıra toplum meseleleriyle de yakından ilgilenmiş olması ve Türk sosyolojisini bu anlamıyla etkilemesi, örneklik seçiminin temel gerekçesidir. Nihayet bu tez çalışmasında edebiyat sosyolojisi bağlamında edebi ürünün sosyolojik incelemeye nesne olabileceği tezi üzerinden dönemin sosyologlarını da oldukça meşgul eden aydın kimliği meselesinin Kemal Tahir'in Esir Şehir Üçlemesi'nde nasıl kayıtlandığını ortaya koymak amaçlanmaktadır. Cumhuriyet dönemi romanları Türk edebiyatında geniş yer tutmakta ve bu dönemi inceleyen romanlar genelde bir olgu çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu romanlarda işlenen en belirgin olgulardan birisi de aydın olgusudur. Tezde ele alınan Kemal Tahir'in Esir Şehir Üçlemesi de aydın olgusu çerçevesinde gelişmektedir ve bu romanlarda Kurtuluş mücadelesi yıllarında drama düşen aydın karakterler üzerinden toplumsal dram anlatılmaya çalışılmaktadır. Bu üçleme aracılığıyla Tahir, insanına yabancılaşmış, milleti ile bağları kopmuş pasif bir aydının, sorumlu ve yerli bir aydına dönüşümünü ele almış ve bu aydın tipini idealleştirmiştir. Bu anlamıyla Tahir, Esir Şehir Serisi'nde Türk aydınının nasıl olmaması ve nasıl olması gerektiğini okuyucusuna iletmiş ve bunu da Doğu-Batı, Batılaşma ve Yerlilik temaları üzerinden işlemiştir.