Bilinçli farkındalık temelli stres azaltma programının yaşlılarda algılanan stres ve geriatrik depresyon düzeyine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Hemşirelik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MÜKERREM KABATAŞ YILDIZ
Danışman: Oya Sevcan Orak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırmanın amacı Bilinçli Farkındalık Temelli Stres Azaltma (MBSR) programının yaşlılarda algılanan stres ve geriatrik depresyon düzeyine etkisini belirlemektir. Materyal ve Metot: Randomize kontrollü deneysel türde olan bu araştırmanın verileri Mayıs- Kasım 2021 tarihleri arasında Samsun ilindeki bir huzurevinde kalan yaşlı bireylerden elde edilmiştir. Araştırmanın evrenini huzurevinde kalan 54 yaşlı birey, örneklem grubunu ise bu bireylerden dahil edilme kriterlerini karşılayan 48 yaşlı birey (24 deney, 24 kontrol grubu) oluşturmuştur. Araştırma kapsamında deney grubundaki yaşlı bireylere araştırmacı tarafından yaşlılara yönelik uyarlanan MBSR programı uygulanmıştır. Veriler Kişisel Bilgi Formu, Algılanan Stres Ölçeği ve Geriatrik Depresyon Ölçeği-Kısa Form kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde, Ki-kare Testi, Bağımsız örneklem t-testi ve Karışık ölçümler için iki faktörlü ANOVA testleri kullanılmıştır. Bulgular: Deney ve kontrol grubundaki yaşlı bireylerin algılanan stres toplam, yetersiz özyeterlik, stres/rahatsızlık algısı alt boyutları ve geriatrik depresyon puanları arasında öntest ölçümlerine göre anlamlı farklılık bulunmazken, sontest-1 ve sontest-2 ölçümleri açısından deney grubu yönünde anlamlı farklılık olduğu saptanmıştır. Deney grubundaki yaşlı bireylerin algılanan stres toplam, yetersiz özyeterlik ve stres/rahatsızlık algısı alt boyutları ve geriatrik depresyon öntest puanları ile sontest-1 ve sontest-2 ölçümleri arasında anlamlı farklılık olduğu belirlenmiştir. MBSR uygulamasının yaşlı bireylerin algılanan stres toplam puanlarında %54,7 ve alt boyutlardan yetersiz özyeterlik algısı puanlarında %49,9, stres/rahatsızlık algısı puanlarında %49,8; geriatrik depresyon puanlarında %14,1 düzeyinde anlamlı ve geniş bir etki oluşturarak azaltma sağladığı saptanmıştır. Sonuç: MBSR programının yaşlıların algıladıkları stres ve geriatrik depresyon düzeylerini azaltmada etkili bir yöntem olduğu; uygulama bittikten bir ay sonrasında da bu etkinin korunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yaşlı bireylerin ruh sağlığının korunması ve geliştirilmesine yönelik hemşirelik uygulamalarında MBSR programının yöntem olarak kullanılması önerilmektedir. Anahtar Sözcükler: Algılanan stres, bilinçli farkındalık, geriatrik depresyon, hemşirelik, yaşlı ruh sağlığı